Khái quát: Hoa sen là cây thực vật thủy sinh và có tên khoa học là Nelumbo nucifera, thuộc họ Nelumbonaceae. Trong tiếng Anh, hoa sen được gọi là lotus và trong tiếng Việt, hoa sen cũng được gọi với cái tên khác là liên hoa.

• Sen có tên gọi khác là quỳ, liên.
• Là một loại thực vật mọc dưới nước, thân rễ có hình trụ.
• Lá mọc lên khỏi mặt nước. Cuống của lá dài, có gai nhỏ. Phiến lá hình khiên, to có gân toả thành hình tròn.
• Hoa to, có màu đỏ hồng hoặc trắng; đều lưỡng tính.
• Đài 3-5 cm, và có màu lục.
• Tràng sen bao gồm rất nhiều cánh màu hồng hoặc trắng một phần.
• Nhị nhiều, bao phấn 2 ô, nứt theo một kẽ dọc. Gương sen là một đế hoa gồm nhiều lá noãn.
• Hạt sen chứa một hạt không nội nhũ. Hai lá mầm dày. Tân sen gồm 4 lá non gập vào phía trong.

• Thân rễ của cây sen có hình trụ, mọc thon dài và có gai tù mọc xung quanh thân. Thân sen ngầm là dạng củ sen, có hình thuôn dài, được chia từng đốt và có thể ăn được. Rễ mọc từ củ sen thường có rất nhiều nhánh.

• Lá của cây sen vươn dài mọc lên trên mặt nước. Cuống lá sẽ khá dài và thường có gai nhỏ hơi tù. Phiến lá của hoa sen rất to và thường có hình khiên, đường kính toàn bộ lá sen thường rơi vào khoảng từ 60cm đến 70cm và có gân tỏa thành hình tròn nhìn rất đẹp mắt.

• Hoa sen khi nở sẽ tỏa ra nhiều lớp cánh hoa tạo cảm giác chồng lớp đan xen nhau. Hoa sen có nhiều mức độ màu khác nhau từ hồng đậm đổ về trắng.

• Đài sen chứa nhiều hạt sen, thường có hình tròn, cấu trúc bề mặt nhìn như tổ ong và đài sen thường có màu xanh lục. Quả của cây sen hay chính là hạt sen chứa một hạt không nội nhũ và có hai lá mầm dày.

Phân loại hoa sen:

Ở Việt Nam cũng có khá nhiều loại hoa sen đang được trồng, có thể đó là những loại hoa sen thông thường và cũng có những giống hoa nhập ngoại mang nét đẹp mới lạ với màu sắc tươi sáng. Một số loại hoa sen thường được trồng tại nước ta có thể kể đến là:

Hoa sen trắng đại đóa: Đây là loại hoa sen màu trắng và hoa có kích thước lớn, thường được trồng nhiều nhất ở Ấn Độ và Trung Quốc. Hoa sen trắng đại đóa thường có bông hoa lớn và có hương thơm dịu nhẹ.

Hoa sen xanh: Hoa sen xanh thực chất là hoa sen trắng, khi hoa sen trắng mới nở thì các cánh sen bên ngoài thường có màu xanh lá cây nhạt, mọi người sẽ thu hoạch hoa lúc đó nên gọi thường gọi là hoa sen xanh. Hoa sen xanh vẫn có mùi thơm thanh khiết, dịu nhẹ như các loại sen khác. Tuy nhiên, hoa sen xanh này không phải là loại hoa sen xanh blue lotus (Egyptian lotus) có tên khoa học là Nymphaea caerulea.

Hoa sen hồng: Hoa sen hồng là loại hoa sen được trồng phổ biến nhất trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Hoa sen hồng có cánh sen đẹp giống như hoa hồng, rất bắt mắt và có mùi thơm dịu nhẹ thư giãn. Hoa sen hồng là loại hoa sen đẹp được rất nhiều người yêu thích.

 Bên cạnh đó, có một số loại hoa sen khác cũng được trồng tại Việt Nam như hoa sen cung đình, hoa sen vua (thường được trồng ở Đồng Tháp), hoa sen trắng viền hồng, hoa sen Thái, hoa sen Nhật, hoa sen Tịnh Đế…

Hoa sen là quốc hoa của Việt Nam  bởi sự giản dị, thanh khiết, mang một ý nghĩa sâu sắc của nó. Tượng trưng cho vẻ đẹp dân tộc Việt Nam, kiên cường, dù có sống ở “gần bùn” nhưng vẫn luôn khoe sắc, tỏa mùi hương trong không gian.

Bài ca dao khen vẻ đẹp của hoa sen

"Trong đầm gì đẹp bằng sen

Lá xanh, bông trắng lại chen nhị vàng

Nhị vàng, bông trắng, lá xanh

Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn"

Bài ca dao thứ 2:

Tháp Mười đẹp nhứt bông sen
Việt Nam đẹp nhứt có tên Cụ Hồ
Bông sen dành để lễ chùa
Cụ Hồ mãi mãi tôn thờ trong tâm
(nguyên gốc)