

Nguyễn Khuyến là một trong những đại diện xuất sắc cuối cùng của nền văn học trung đại Việt Nam, được mệnh danh là "nhà thơ của dân tình, làng cảnh Việt Nam". Trong sự nghiệp sáng tác của mình, ông để lại chùm ba bài thơ thu gồm Thu vịnh, Thu điếu và Thu ẩm. Trong đó, "Thu điếu" (Câu cá mùa thu) được đánh giá là tác phẩm tiêu biểu nhất, phác họa thành công bức tranh thiên nhiên mùa thu đặc trưng của đồng bằng Bắc Bộ, đồng thời gửi gắm tâm sự u hoài, sâu kín của một bậc đại nho lánh đời ẩn dật.
Bài thơ mở ra với một không gian mang đậm hồn cốt của làng quê Việt Nam:
"Ao thu lạnh lẽo nước trong veo,
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo."
Nhà thơ chọn điểm nhìn từ một không gian quen thuộc: ao thu. Tính từ "lạnh lẽo" vừa gợi cái se lạnh của tiết trời lập thu, vừa gợi cái tĩnh lặng, đượm buồn của cảnh vật. Nước ao được miêu tả "trong veo" – một trạng thái tĩnh lặng tuyệt đối, có thể nhìn thấu đáy. Trên mặt nước ấy xuất hiện "một chiếc thuyền câu" nhưng lại mang kích thước "bé tẻo teo". Nghệ thuật sử dụng từ láy giàu tính tạo hình như "lạnh lẽo", "tẻo teo" kết hợp với cách gieo vần "eo" (tử vận) đã thu nhỏ không gian, khiến cho chiếc thuyền và con người dường như trở nên lọt thỏm, cô đơn giữa thiên nhiên bao la.
Từ không gian tĩnh, Nguyễn Khuyến bắt đầu đưa vào những nét vẽ chuyển động để gọi hồn cho mùa thu:
"Sóng biếc theo làn hơi gợn tí,
Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo."
Cảnh vật chuyển động nhưng đó là những chuyển động vô cùng vi tế. Trên mặt ao, "sóng biếc" chỉ "gợn tí" theo những làn gió nhẹ. Sắc xanh của nước ao hòa quyện cùng sắc xanh của bầu trời tạo nên một gam màu dịu mát, thanh nhã. Đối lập với sắc biếc ấy là màu vàng của chiếc lá thu "khẽ đưa vèo" trong gió. Từ "vèo" được sử dụng vô cùng đắt giá, tái hiện tốc độ bay rất nhanh nhưng lại không hề gây ra tiếng động, gợi sự chảy trôi gấp gáp của thời gian. Nghệ thuật đối lập giữa "gợn tí" (chuyển động theo chiều ngang, nhẹ nhàng) và "đưa vèo" (chuyển động theo chiều dọc, nhanh chóng) đã tạo nên sự hài hòa, uyển chuyển cho bức tranh thu.
Không dừng lại ở mặt ao, tầm nhìn của nhà thơ được mở rộng lên bầu trời rồi thu hẹp vào đường làng, ngõ xóm:
"Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt,
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo."
Bầu trời thu hiện lên với sắc "xanh ngắt" – màu xanh đậm, trong trẻo và sâu thẳm, đặc trưng của mùa thu Bắc Bộ. Trên nền trời ấy, những "tầng mây lơ lửng" như đang ngừng trôi, gợi cảm giác tĩnh tại, yên bình. Nhìn xuống mặt đất, hình ảnh "ngõ trúc quanh co" hiện lên thật quen thuộc của làng quê Việt Nam. Tuy nhiên, ngõ trúc ấy lại "vắng teo" – hoàn toàn không có bóng dáng hay tiếng động của con người. Từ láy "lơ lửng" gợi sự mơ màng, còn "vắng teo" lại nhấn mạnh vào sự cô tịch, đượm chút hiu hắt của không gian.
Sau khi dạo quanh không gian thiên nhiên, điểm nhìn của bài thơ quay trở về với chính nhân vật trữ tình – người ngồi câu cá:
"Tựa gối ôm cần lâu chẳng được,
Cá đâu đớp động dưới chân bèo."
Tư thế "tựa gối ôm cần" là tư thế của một người đang thu mình lại, chìm đắm vào suy tư chứ không phải tâm thế của một người đi săn bắt. Nhà thơ ngồi câu cá trong một thời gian "lâu chẳng được" – nghĩa là không câu được cá, hay nói đúng hơn, ông câu cá chỉ là cái cớ, còn tâm trí lại đang bận biểu đạt một nỗi niềm khác.Không gian đang im lìm bỗng vang lên tiếng "cá đâu đớp động dưới chân bèo".
Nghệ thuật lấy động tả tĩnh được phát huy tối đa ở đây. Một tiếng cá đớp mồi rất khẽ, rất nhỏ nhưng lại có thể nghe thấy rõ ràng, điều đó chứng tỏ không gian xung quanh phải tĩnh lặng đến mức tuyệt đối. Tiếng động ấy đánh thức nhà thơ ra khỏi những dòng suy tưởng, đồng thời phản ánh thế giới nội tâm đầy sóng lòng của ông. Đó là nỗi u hoài, trăn trở của một bậc trung thần yêu nước, thương dân nhưng bất lực trước cảnh nước mất nhà tan, đành chọn cách lui về ở ẩn để giữ trọn thanh cao.
Tóm lại, "Thu điếu" của Nguyễn Khuyến xứng đáng là một kiệt tác trong nền thơ ca cổ điển Việt Nam. Bài thơ không chỉ vẽ nên một bức tranh mùa thu làng quê Bắc Bộ thanh sạch, bình dị, nên thơ mà còn là tiếng lòng thầm kín, đầy lòng tự trọng của một nhân cách lớn trước thời thế. Trải qua bao thăng trầm của thời gian, tình yêu thiên nhiên và tình yêu quê hương đất nước tha thiết ẩn sau mỗi vần thơ của Tam nguyên Yên Đổ vẫn luôn lay động trái tim của biết bao thế hệ độc giả.
sửa gấp
Hãy luôn nhớ cảm ơn và vote 5*
nếu câu trả lời hữu ích nhé!
Nên chỉnh sửa một số đoạn sau:
1. "Tiết trời lập thu" nên đổi thành "ko khí se lạnh của mùa thu" vì bài thơ ko xác định cụ thể thời điểm của mùa thu.
2. "Nước trong veo - một trạng thái tĩnh lặng tuyệt đối", theo mik thấy chx đúng lắm vì "trong veo" là để gợi độ trong của nc, còn tĩnh lặng thì đc gợi qua toàn bộ cảnh vật.
3. "Đưa vèo" ko hề gây ra tiếng động thì mik thấy nó hơi tuyệt đối quá, chỉ nên nhấn mạnh sự chuyển động vừa nhanh, vừa nhẹ của chiếc lá trong ko gian yên ắng thui, ko cần nhấn mạnh quá vào tiếng động của nó.
Còn lại thì mik thấy cx oke rồi á, với mik viết sai chính tả hơi nhiều nha T-T.
Hãy giúp mọi người biết câu trả lời này thế nào?
Bảng tin