Trong tác phẩm "Chuyện người con gái Nam Xương" của nhà văn Nguyễn Dữ, nhân vật Phan Lang tuy chỉ xuất hiện ở phần cuối nhưng lại giữ một vai trò vô cùng thiết yếu, đóng vai trò như chiếc chìa khóa vạn năng để giải quyết toàn bộ nút thắt của câu chuyện. Trước hết, Phan Lang chính là cầu nối kỳ diệu kết nối giữa hai thế giới thực tại và thủy cung ảo ảnh, là người may mắn được Linh Phi cứu sống và có cơ hội gặp lại Vũ Nương đang ẩn mình dưới nước. Quan trọng hơn cả, Phan Lang đóng vai trò là nhân chứng cốt lõi mang theo chiếc hoa vàng cùng lời nhắn nhủ đau đớn, thiết tha của Vũ Nương trở về trần gian để minh oan cho tấm lòng thủy chung son sắt nhưng lại gánh chịu cái chết bi thảm. Nhờ có câu chuyện và nhân chứng sống là Phan Lang, Trương Sinh mới bừng tỉnh, nhận ra sai lầm mù quáng của mình để rồi lập đàn giải oan bên bến Hoàng Giang. Qua nhân vật này, Nguyễn Dữ không chỉ khéo léo thắt mở nút truyện một cách logic mà còn gửi gắm sâu sắc giá trị nhân đạo: ca ngợi vẻ đẹp phẩm hạnh cao quý của người phụ nữ, đồng thời bày tỏ niềm cảm thương sâu sắc trước số phận bất hạnh của họ dưới chế độ phong kiến nam quyền đầy bất công.