ĐỀ 1

I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

Đọc văn bản:

MÙI BÙN TRÊN SÔNG

Niê Thanh Mai

(Lược đoạn đầu: Yên Hà là cô giáo trẻ từ dưới xuôi lên dạy học ở điểm trường Tiểu học Sao Mai – một điểm trường giữa vùng đồi núi Tây Nguyên. Học trò của cô Yên Hà đều là con em gia đình làm nương rẫy nghèo khó, thường xuyên bỏ học. Hôm đó, sau một đêm mưa lớn, lớp học của cô Yên Hà chỉ có ba em đến học, các em còn lại ra bờ sông phụ giúp cha mẹ vớt củi gỗ trên sông)

Cả đêm ấy, Yên Hà không ngủ được. Sớm mai đến giờ vào lớp thì chỉ vỏn vẹn có ba đứa con gái đang co ro khoanh tay trên bàn. Thế là Yên Hà gửi lớp cho cô giáo Dịu, mặc áo mưa, đội nón. Cô Thịnh từ trong lớp, vừa nhác thấy bóng Yên Hà thoắt ẩn ra cổng trường thì dặn theo: "Cẩn thận đấy, định ra bờ sông thật đấy à?". Yên Hà không trả lời. Nhưng đúng thế thật. Cô đi băng băng xuống bờ sông. Trời vẫn mưa, tuy mưa đỡ phần dữ dội hơn lúc đêm nhưng đường đi thì trơn nhẫy. Vì đêm qua mưa to quá, lớp đất đỏ hình như đã bị cuốn đi hết, chỉ để lại con đường như thoa mỡ. Yên Hà mang ủng cao su, vừa đi vừa trì lại, hai tay cứ phải bám vào cây cối trên đường, bởi sơ sẩy là lăn xuống đồi như chơi.

Hóa ra dưới bờ sông rất nhộn nhịp chứ không vắng vẻ như trường của các cô. Trời vẫn đang mưa nhưng rất đông người. Ai cũng sùm sụp áo mưa và nón lá. Mới nhìn lướt qua, Yên Hà đã nhận ra mấy đứa học trò bé tí của mình dù chúng mặc áo mưa mỏng. Vừa nhác thấy cô giáo, bọn trẻ rúm người lại, quay mặt đi nơi khác. Yên Hà xót xa quá. Trời mưa, lạnh thấu xương mà bọn trẻ con đứng chênh vênh trên những cành gỗ, cành củi vừa được vớt lên từ dưới sông. Chúng được giao nhiệm vụ trông coi "sản phẩm" mà bố mẹ hay người lớn vớt được. Củi hay gỗ từ thượng nguồn theo dòng nước lũ cuốn về hạ nguồn, người lớn bơi ra giữa dòng nước đục ngầu, sền sệt như bùn để móc rồi kéo cây củi vào, bọn trẻ nhiều đứa cũng hăm hở lội ra mép nước để vớt thêm củi đang dập dềnh cho đống củi nhà mình.

Yên Hà bất lực thật sự. Cô nhìn những bóng người lô nhô đang bơi ở giữa dòng nước đục ngầu. Cô lại nhìn mấy đứa học trò nhỏ xíu như nắm kẹo của mình. Chẳng biết việc mình xuống tận đây, chơ vơ nơi này có được tích sự gì hay không? Học trò của cô, chúng nó có muốn đi học khi bố mẹ bảo ra bờ sông trông củi? Số củi này, bán được có khi bằng cả tháng làm nương rẫy còn gì.

Mưa càng lúc càng nặng hạt. Yên Hà cứ đứng sững. Mưa táp vào mặt rất buốt. Lúc này, cô chỉ muốn bật khóc.

Vừa lúc ấy, có tiếng thét lên lanh lảnh. Cứu với, có người đuối nước. Vừa nhác theo hướng tay chỉ, kịp nhìn thấy cái chỏm tóc đen đang trồi sụt ở mé sông. Chưa kịp suy nghĩ gì, Yên Hà vội cởi áo mưa, lao ầm xuống sông. Cô sải tay bơi đến cái chỏm đen đang chấp chới giữa dòng nước. Tiếng mưa to quá, đập rát mặt mũi. Thoắt cái, cô tóm được chỏm tóc, lôi vào bờ. Nhưng đột ngột gió từ đâu cuộn đến, nước sông như muốn đổi dòng, lôi tuột hai cô trò ra xa, càng lúc càng xa bờ. Trời ơi, chả nhẽ lại bỏ mạng ở đây, đứa trẻ con này, nó còn bé tí. Nước xộc lên mũi. Sặc sụa vì đặc quánh toàn bùn. Cố lên. Cô vừa dặn mình, vừa cố sải tay hướng vào bờ và cố níu đứa bé. Nếu không cứu được học trò mình, chắc cô sẽ ân hận cả đời mất... Chao ôi... Chao ôi... Yên Hà nghe tiếng người xung quanh ới "bộ đội đến rồi kìa". Cô chỉ kịp cảm nhận đột ngột có cánh tay lực lưỡng của người đàn ông mặc quân phục níu cô lại, lôi cả hai cô trò vào bờ, rồi lã đi.

Đứa học trò mà cô Yên Hà cứu ấy, nó không sao cả. Cũng may là cô giáo nó cũng không sao hết. Anh bộ đội cứu hai cô trò, Yên Hà cũng chưa gặp được để cảm ơn. Duy cả nhà thằng bé thì hoảng lắm. Cả những nhà khác, từ hôm ấy, không thấy bắt đứa trẻ con nào ra sông lúc trời mưa lũ như thế. Vì bọn trẻ còn bận đến lớp. Chỉ có cô giáo Yên Hà, rất lâu sau đó vẫn không thể quên nổi mùi bùn đặc quánh và cánh tay mà cô níu vào hôm ấy.

(Dẫn theo Báo Quân đội nhân dân cuối tuần, 11/2021, tr.8)

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1 (0,5 điểm) Xác định ngôi kể của truyện.

Câu 2 (0,5 điểm) Qua cái nhìn của cô giáo Yên Hà, mấy đứa học trò nhỏ xíu được so sánh như hình ảnh nào?

Câu 3 (1,0 điểm) Em hiểu gì về tâm tư, tình cảm của những đứa trẻ qua chi tiết Vừa nhác thấy cô giáo, bọn trẻ rúm người lại, quay mặt đi nơi khác?

Câu 4 (1,0 điểm) Nêu ý nghĩa nhan đề tác phẩm.

Câu 5 (1,0 điểm) Từ nội dung đoạn truyện, hãy nêu những việc em có thể thực hiện để góp phần giúp đỡ trẻ em ở vùng sâu, vùng xa (nêu 03 việc làm cụ thể).