Đáp án:

 

Giải thích các bước giải:

 I. PHẦN ĐỌC HIỂU

Câu 1 (0,5 điểm)

Dấu hiệu hình thức của ngôn ngữ thân mật trong phần in đậm là:

Cách xưng hô gần gũi: “bà”, “tôi”, “cậu”.

Cách nói tự nhiên, đời thường trong giao tiếp hằng ngày.

Những lời nói ngắn gọn, mang sắc thái tình cảm.

Câu 2 (0,5 điểm)

Các chi tiết miêu tả trong văn bản:

“bà cụ già khom lưng dựa bên một cô con gái”.

“đi ra phía ga”.

“chiếc xe chạy bắn vọt bùn lên quần áo hai người”.

“cặp mắt đen láy của cô gái quê mở to ngạc nhiên nhìn mình”.

“phong cảnh đồng ruộng hai bên đường vùn vụt trốn lại sau”.

Câu 3 (1,0 điểm)

Những câu văn được kể theo điểm nhìn của nhân vật Tâm. Qua điểm nhìn ấy, người đọc thấy rõ tâm trạng và suy nghĩ của Tâm trước mẹ và quê hương mình. Tâm cảm thấy khó chịu, ngại ngùng, sợ bị người khác đánh giá khi mẹ xuất hiện ở nơi đông người. Đồng thời, điểm nhìn này còn làm nổi bật sự lạnh nhạt, vô cảm của Tâm đối với mẹ và những kỉ niệm tuổi thơ. Qua đó, nhà văn kín đáo phê phán lối sống thực dụng, chạy theo vật chất mà quên đi tình cảm gia đình.

Câu 4 (1,0 điểm)

Hình ảnh người mẹ trong đoạn trích có vai trò quan trọng trong việc thể hiện chủ đề tác phẩm. Người mẹ hiện lên già nua, nghèo khổ nhưng luôn yêu thương và mong ngóng con. Hình ảnh ấy làm nổi bật sự vô tâm, lạnh nhạt của Tâm sau khi có cuộc sống giàu sang nơi thành thị. Qua đó, tác giả gửi gắm nỗi xót xa trước sự đổi thay của con người trong xã hội hiện đại khi vật chất khiến tình thân dần trở nên xa cách.

Câu 5 (1,0 điểm)

Hai ngữ liệu đều thể hiện sự thay đổi của con người khi bước vào cuộc sống hiện đại. Nhân vật Tâm và nhân vật “tôi” đều dần xa rời quê hương, tuổi thơ và những giá trị tình cảm giản dị. Cuộc sống nơi thành phố cùng sự hấp dẫn của vật chất đã khiến những kỉ niệm đẹp ngày xưa trở nên nhạt phai. Qua đó, các tác giả bày tỏ niềm tiếc nuối trước sự xa cách của con người với cội nguồn và những giá trị tinh thần thân thuộc.

II. PHẦN VIẾT

Câu 1 (2,0 điểm)

Nhân vật Tâm trong truyện ngắn Trở về là hình ảnh tiêu biểu cho những con người dần trở nên xa cách với quê hương và tình thân khi bị cuốn vào cuộc sống vật chất nơi thành thị. Sau nhiều năm trở về quê, Tâm không còn sự gắn bó tha thiết với mẹ và những kỉ niệm tuổi thơ. Trước tình cảm chân thành của mẹ, anh chỉ đáp lại bằng sự lạnh nhạt và hờ hững. Chi tiết Tâm đưa tiền cho mẹ rồi “tự cho đã làm xong bổn phận” cho thấy anh coi vật chất có thể thay thế tình cảm gia đình. Đặc biệt, khi thấy mẹ đứng đợi gần ga, Tâm không cảm động mà lại khó chịu, sợ bị người khác chê cười. Điều đó thể hiện sự ích kỉ và vô tâm của nhân vật. Qua hình tượng Tâm, nhà văn Thạch Lam kín đáo phê phán lối sống thực dụng, chạy theo danh vọng mà quên đi cội nguồn và tình thân. Đồng thời, tác phẩm cũng nhắc nhở mỗi người cần biết yêu thương, trân trọng gia đình và những giá trị bình dị trong cuộc sống.

Câu 2 (4,0 điểm)

Trong cuộc sống hiện đại hôm nay, con người ngày càng bận rộn với công việc, học tập và những mối quan hệ xã hội. Chính vì thế, nhiều người dần quên đi việc quan tâm, sẻ chia với gia đình. Từ văn bản Trở về, ta càng nhận ra rằng việc trân trọng tình cảm gia đình là điều vô cùng quan trọng trong cuộc sống hiện đại.

Gia đình là nơi con người được sinh ra, lớn lên và yêu thương vô điều kiện. Đó không chỉ là mái nhà che nắng che mưa mà còn là chỗ dựa tinh thần mỗi khi ta mệt mỏi, thất bại. Tình cảm gia đình được thể hiện qua sự quan tâm, chăm sóc, hi sinh giữa những người thân với nhau. Trong xã hội hiện đại, dù cuộc sống có thay đổi ra sao thì gia đình vẫn luôn là nơi bình yên nhất để con người trở về.

Tuy nhiên, hiện nay có không ít người dần trở nên thờ ơ với gia đình. Vì chạy theo tiền bạc, công việc hay cuộc sống vật chất, họ dành ít thời gian cho cha mẹ và người thân. Nhân vật Tâm trong truyện ngắn “Trở về” chính là một ví dụ tiêu biểu. Sau khi có cuộc sống giàu sang nơi thành thị, Tâm cảm thấy xấu hổ về mẹ già và quê hương nghèo khó của mình. Anh nghĩ rằng chỉ cần đưa tiền cho mẹ là đã làm tròn bổn phận. Sự lạnh nhạt ấy khiến người đọc không khỏi đau lòng và tiếc nuối. Trong thực tế hôm nay cũng có nhiều người giống như Tâm: ít gọi điện hỏi thăm cha mẹ, ngại trở về quê hay quá mải mê với mạng xã hội mà quên đi những người thân yêu bên cạnh.

Trân trọng tình cảm gia đình giúp con người sống tốt đẹp hơn. Gia đình là nguồn động lực để mỗi người vượt qua khó khăn trong cuộc sống. Những lời động viên của cha mẹ, sự quan tâm của anh chị em luôn mang lại niềm tin và sức mạnh tinh thần to lớn. Người biết yêu thương gia đình thường sống nhân hậu, có trách nhiệm và biết quan tâm đến người khác. Ngược lại, nếu con người vô tâm với gia đình, họ sẽ dễ rơi vào lối sống ích kỉ, thực dụng và cô đơn.

Để giữ gìn tình cảm gia đình trong cuộc sống hiện đại, mỗi người cần dành nhiều thời gian hơn cho người thân. Đó có thể chỉ là một bữa cơm sum họp, một cuộc trò chuyện hay một lời hỏi han giản dị. Con cái cần kính trọng, biết ơn cha mẹ; anh chị em phải yêu thương, giúp đỡ lẫn nhau. Đồng thời, mỗi người cũng cần biết cân bằng giữa công việc và gia đình để không đánh mất những giá trị yêu thương quý giá.

Là học sinh, em nhận thấy bản thân cần quan tâm nhiều hơn đến gia đình bằng những việc làm nhỏ bé như chăm ngoan, học tốt, giúp đỡ cha mẹ việc nhà và dành thời gian trò chuyện với ông bà, cha mẹ. Bởi gia đình chính là điều quý giá nhất mà mỗi người có được trong cuộc đời.

Tóm lại, tình cảm gia đình luôn có ý nghĩa thiêng liêng và không gì có thể thay thế. Trong xã hội hiện đại hôm nay, con người càng cần biết yêu thương, trân trọng gia đình để không phải hối tiếc như nhân vật Tâm trong truyện ngắn của Thạch Lam. Gia đình chính là nơi bình yên nhất để ta trở về sau mọi bộn bề của cuộc sống.