Bài thơ "Cuốc kêu cảm hứng" là một tác phẩm tiêu biểu của nhà thơ Nguyễn Khuyến (1835 - 1909), đã thể hiện sâu sắc nỗi lòng của một nhà nho yêu nước trước thời cuộc đầy biến động. Tiếng chim cuốc vang lên trong đêm hè không chỉ là âm thanh của thiên nhiên mà còn gợi nỗi đau mất nước, nỗi buồn thời thế. Đặc biệt, âm thanh "quốc quốc" không chỉ da diết mà còn gợi nhắc nhớ đến chữ "quốc" - đất nước, như một lời ám ảnh về vận mệnh dân tộc, khiến lòng người thêm day dứt. Qua đó, tác giả bộc lộ tâm trạng cô đơn, buồn tủi và bất lực trước hiện thực. Đồng thời, tiếng cuốc cũng chính là tiếng lòng của nhà thơ - một con ngươi yêu nước nhưng không thể trực tiếp hành động, đành gửi gắm tâm sự qua thơ ca. Nghệ thuật tả cảnh ngụ tình được vận dụng tinh tế, hình ảnh giản dị mà giàu sức gợi đã làm nổi bật cảm xúc trữ tình sâu lắng. Bài thơ không chỉ thể hiện nỗi buồn cá nhân mà còn là nỗi đau chung của cả một thế hệ trước cảnh nước mất, nhà tan.