giới thời vương triều gúp-ta, đê-li và mô gônLịch sử Ấn Độ giai đoạn từ thế kỷ IV đến thế kỷ XIX nổi bật với ba vương triều lớn: Gúp-ta (Gupta), Đê-li (Delhi) và Mô-gôn (Mughal).1. Vương triều Gúp-ta (320 – 535)

• Sự ra đời: Sau hơn 500 năm phân liệt kể từ thời A-sô-ca, năm 320, San-đra Gúp-ta I thống nhất miền Bắc Ấn Độ và lập ra vương triều Gúp-ta.
• Chính trị: Đây là thời kỳ thống nhất và phục hưng mạnh mẽ của miền Bắc Ấn Độ. Tuy nhiên, đến thế kỷ VI, vương triều suy yếu và sụp đổ dưới các cuộc tấn công của người Hung Nô.
• Kinh tế:
  • Nông nghiệp vẫn giữ vai trò chủ đạo ở nông thôn.
  • Thương mại phát triển mạnh tại các thành thị, tiền vàng và bạc được lưu hành rộng rãi.
  • Nghề luyện sắt và làm đồ trang sức đạt đến trình độ đỉnh cao.
• Xã hội: Chế độ đẳng cấp (Caste) tiếp tục tồn tại khắt khe, xác định vị trí và nghề nghiệp của con người trong xã hội. 

2. Vương triều Hồi giáo Đê-li (1206 – 1526)

• Sự ra đời: Năm 1206, những người Hồi giáo gốc Thổ Nhĩ Kỳ đã chinh phục miền Bắc Ấn Độ và lập đô tại Đê-li.
• Chính trị: Xác lập quyền thống trị của người ngoại quốc theo Hồi giáo. Các vị vua nắm quyền lực tối cao nhưng phải đối mặt với các cuộc nổi dậy và xâm lược từ bên ngoài.
• Kinh tế:
  • Nghề nông vẫn đóng vai trò quan trọng nhất; chính quyền cho xây dựng nhiều công trình thủy lợi (kênh đào dài 200km).
  • Giao thương nội địa và quốc tế mở rộng, đưa Ấn Độ kết nối với mạng lưới kinh tế Hồi giáo thế giới.
• Xã hội: Tồn tại sự phân biệt sắc tộc và tôn giáo rõ rệt. Tầng lớp quý tộc Hồi giáo chiếm giữ ruộng đất và đặc quyền, trong khi người dân theo Ấn Độ giáo bị coi là công dân hạng hai và phải nộp thuế thân. 

3. Vương triều Mô-gôn (1526 – 1858)

• Sự ra đời: Năm 1526, Ba-bua (gốc Mông Cổ) tấn công Ấn Độ, lật đổ vương triều Đê-li và lập nên đế quốc Mô-gôn.
• Chính trị: Đạt thịnh trị nhất dưới thời vua A-cơ-ba. Ông thực hiện chính sách hòa hợp dân tộc và tôn giáo, liên kết quý tộc Ấn Độ giáo vào bộ máy chính quyền để củng cố sức mạnh.
• Kinh tế:
  • Kinh tế nông nghiệp phát triển nhờ chính sách đo đạc ruộng đất và định mức thuế hợp lý.
  • Thống nhất hệ thống đo lường và tiền tệ giúp kinh tế hàng hóa và thủ công nghiệp phát triển hưng thịnh.
• Xã hội: Xã hội dần ổn định và tiến bộ hơn nhờ chính sách khoan dung tôn giáo, hạn chế đặc quyền của Hồi giáo cực đoan để tạo sự đoàn kết giữa các cộng đồng. 

Đến giữa thế kỷ XIX, vương triều Mô-gôn suy yếu dần và chính thức sụp đổ khi bị thực dân Anh thôn tính.