Bài thơ “Mẹ và cánh đồng” của Trần Văn Lợi là khúc ca thấm đượm tình mẹ và quê hương. Tác giả khắc họa hình ảnh người mẹ nông dân tảo tần, gắn bó với cánh đồng suốt đời, qua đó thể hiện tình yêu thương sâu nặng, lòng biết ơn và niềm trân trọng vô bờ dành cho mẹ. Chủ đề ấy vừa giản dị, quen thuộc, vừa gợi nên bao xúc cảm thiêng liêng về công lao sinh thành và hi sinh thầm lặng của mẹ. Đến với nhan đề “Mẹ và cánh đồng” là một sáng tạo giàu ý nghĩa. “Mẹ” – biểu tượng của tình yêu thương, sự tần tảo, hi sinh; còn “cánh đồng” – biểu tượng của quê hương, của cuộc sống lao động gắn bó bao đời. Khi đặt hai hình ảnh ấy cạnh nhau, tác giả muốn nói rằng mẹ và cánh đồng là một thể thống nhất, mẹ chính là linh hồn của cánh đồng, còn cánh đồng là nơi ghi dấu cuộc đời và tình thương của mẹ.

“Khi tôi vun trồng xanh những ước mơ
Mẹ gánh mùa xuân xuống đồng chiêm mặn
Xuôi dòng sông tát ánh trăng chống hạn
Cây lúa gầy nhễ nhại giọt mồ hôi.”

   Ngay từ đầu, hình ảnh mẹ hiện lên trong lao động, gánh mùa xuân – gánh sự sống, niềm tin và hi vọng xuống cánh đồng đầy nắng gió. Câu thơ “xuôi dòng sông tát ánh trăng chống hạn” vừa thực vừa ẩn dụ, gợi vẻ đẹp lãng mạn của người mẹ nông dân. Mẹ không chỉ tát nước chống hạn cho ruộng, mà còn gieo ánh sáng, gieo hi vọng, gieo cả tình thương cho cuộc đời con.

Có một thời xuân sắc mẹ đi qua
Để cánh đồng xanh bao thì con gái
Mẹ tính tuổi bằng hai lần gặt hái
Bằng nhọc nhằn nắng hạn lại mưa dông.

  Khổ thơ này gợi cảm xúc xót xa và biết ơn. Mẹ đánh đổi tuổi xuân để nuôi con, để ruộng đồng được xanh tốt. “Mẹ tính tuổi bằng hai lần gặt hái” – tuổi đời mẹ được đo bằng nhọc nhằn, bằng nắng mưa của bao mùa vụ. Tuổi xuân mẹ đã hóa thành những mùa gặt, thể hiện đức hi sinh thầm lặng và tình thương bao la dành cho con.

Gửi dấu tay trên bùn đất xứ đồng
Thương cái vạc, cái cò ngày giáp hạt
Mẹ giữ dành hạt giống sau mùa gặt
Cái chum sành truyền lại sự ấm no.

  Khỏ thơ này cho ta thấy mẹ không chỉ là người lao động mà còn là người lưu giữ sự sống, gìn giữ nếp nhà. ảnh “cái chum sành” giản dị mà thấm đẫm tình mẹ – biểu tượng cho sự bền bỉ, chắt chiu và truyền thống gia đình. Mẹ giữ lại hạt giống để mùa sau gieo tiếp, cũng như giữ lại tình thương để truyền cho con.

Cơn gió Lào cho mắt mẹ âu lo
Cỏ dại mọc tràn bờ xôi ruộng mật
Đám lá lúa cứa nóng bừng da mặt
Ngọn cỏ gừng nhoi nhói những bước chân.

   Từng hình ảnh, từng âm thanh đều thấm đẫm nỗi nhọc nhằn của mẹ. Cơn gió Lào khô rát, cỏ dại mọc nhiều, lá lúa cứa vào da mặt — tất cả là chứng nhân của bao vất vả, của nỗi lo canh tác và cuộc sống. Nhưng dù khắc nghiệt đến đâu, mẹ vẫn kiên cường. Trong những khổ đau ấy, tấm lòng mẹ càng tỏa sáng — hi sinh, chịu thương chịu khó, lo lắng cho con, cho đời.

Mẹ trao cho tôi một ngọn gió đồng
Tiếng cu gáy vọng trời xa khó nhọc
Vết bùn non gót chân thời đi học
Để khi xa tôi nhớ lối về làng.

Và tôi như hạt thóc vàng bé nhỏ
Mẹ đã gieo hy vọng ở trên đồng
Chợt lo sợ ngày cuối mùa hết vụ
Hạnh phúc mẹ chờ chẳng kịp trổ bông…

   Ở phần kết đoạn, người con xúc động nhận ra: chính mẹ đã gieo mình như một hạt thóc, nuôi dưỡng bằng mồ hôi, nước mắt và hi vọng. Hình ảnh “ngọn gió đồng”, “vết bùn non gót chân thời đi học” trở thành kí ức thiêng liêng, biểu tượng cho cội nguồn và tình mẹ. Tác giả bộc lộ niềm xúc động sâu xa, biết ơn mẹ, biết ơn những tháng năm lam lũ đã nuôi lớn đời con.

     Bài thơ được viết theo thể thơ tám chữ với nhịp điệu nhẹ nhàng, uyển chuyển. Nhịp thơ đều đặn như nhịp bước của người mẹ trên cánh đồng, giúp tác giả bộc lộ cảm xúc chân thành, sâu lắng và tha thiết.

     Nhịp 3/5 và 4/4 là nhịp trong bài được gieo tự nhiên, linh hoạt, lúc dồn dập, lúc chậm rãi để ta thấy từng cung bậc cảm xúc: khi mẹ vất vả thì nhịp thơ trĩu nặng, khi nhớ về tuổi thơ thì nhịp lại dịu dàng, da diết. Giọng điệu thơ mộc mạc, đằm thắm, thấm đẫm tình quê và tình mẫu tử, khiến lời thơ như lời tâm sự của người con gửi đến mẹ. Ngôn ngữ trong bài thơ giản dị, gần gũi với đời sống nông thôn, gợi nên hơi thở của ruộng đồng và tình người chân thật. Chính sự đời thường ấy làm cho cảm xúc trong bài trở nên tự nhiên, dễ đi vào lòng người.

   Hình ảnh thơ giàu sức gợi: hình ảnh người mẹ hiện lên giữa “ánh trăng chống hạn”, “cơn gió Lào”, “bống lúa cúi đầu”... vừa thân thuộc, vừa thiêng liêng. Qua đó, tác giả không chỉ nhớ về tuổi thơ êm đềm bên mẹ mà còn ẩn chứa nỗi sợ mất mẹ, sợ hạnh phúc mẹ chưa kịp trổ bông. Tác giả còn sử dụng biện pháp tu từ so sánh đặc sắc:

"Và tôi như hạt thóc vàng bé nhỏ

Mẹ đã gieo hy vọng ở trên đồng”

  Hình ảnh so sánh “tôi như hạt thóc vàng bé nhỏ” giúp người đọc cảm nhận sâu sắc tình yêu thương, sự hi sinh và công lao to lớn của mẹ. Người con như hạt thóc được mẹ gieo, được mẹ nuôi dưỡng bằng tình thương và hi vọng, qua đó thể hiện lòng biết ơn sâu nặng đối với mẹ.

`@`G

#Chúc bạn học tốt