ĐẦU ĐƯỜNG XÓ CHỢ

(Tóm tắt bối cảnh: Câu chuyện xảy ra ở một khu chợ nghèo sau khi người cha của nhân vật “tôi” mất. Gia đình phải dọn về đầu chợ sinh sống, xung quanh là những người lao động nghèo, lam lũ. Trong đó có chị Hiên - một người phụ nữ khổ cực, sống cùng người chồng nghiện ngập.)

Từ năm thầy tôi mất, anh chị tôi rời bỏ chốn quê nhà đi tha phương cầu thực, đến ở một túp nhà tranh ở ngay đầu chợ C... Bắt đầu từ đó, tôi bỏ cái đời cũ là cái đời một cậu con quan ăn sung mặc sướng, bước chân vào một cuộc đời riêng mới cho tôi: tôi gọi là cái đời đầu đường xó chợ. Năm ấy tôi mới mười ba tuổi.

Cái xã hội xó chợ ấy khác hẳn với cái xã hội quí phái của tôi ngày trước: này gia đình bác Tèo bán bánh đúc, vợ chồng bác xã Tắc kéo xe, mẹ con nhà hai Lộc bán nồi đất.

Từng gia đình nho nhỏ lúc nhúc trong những gian nhà xiêu vẹo, tối tăm, bẩn thỉu. Trước nhà một cái rãnh nước dài, đầy những vỏ dưa, lá chuối, giẻ rách.

Thật là một xã hội xấu xa, mà xấu xa vì nghèo khổ quá. Tự nhiên tôi đem lòng mến những đứa trẻ cùng trạc tuổi tôi của những gia đình hèn hạ ấy: cái Nhớn, thằng Cu, con Tẹo là bạn tôi cả. Tôi đã trông thấy chúng ăn cả bữa cơm có dúm muối, vài quả cà thâm hay đĩa rau sam luộc, tôi đã thấy chúng nhặt những gốc mía người ta vứt đi mà chia nhau hít cho đỡ thèm, nên tôi thương; chiều mát tôi đi với chúng ra đồng, xem chúng đặt những cái lờ vào các lạch con để bắt tôm cá. Chúng được nhiều tôm cá, tôi cũng mừng hộ và tôi đợi đến bữa cơm của chúng để xem trong mâm có được thêm đĩa cá rô kho hay mấy con tôm đỏ nào không.

Người mà tôi quí nhất hồi đó là chị Hiên, vợ một người phu xe ở xế cửa nhà tôi.

Nguyên anh chị tôi được lĩnh một cái ty bán thuốc phiện, nên chị Hiên thường lui tới mua thuốc cho chồng. Lần đầu tôi trông thấy chị ta, tôi đem lòng thương hại ngay. Bây giờ tôi mới rõ rằng tôi có cái cảm tình đó vì chị Hiên còn trẻ, xinh và có duyên, lại lấy phải chồng nghiện ngập, xấu xí. Nhưng chị Hiên thì không nghĩ như tôi. Cả ngày chị cặm cụi ngồi đan lờ trong khi chồng đi kéo xe vắng. Hôm nào chị bán lờ được một hào, chị mua cho chồng một hào thuốc thì chị lấy làm vui vẻ, sung sướng lắm.

Chị không nghĩ gì đến thân chị, có cái áo nâu đã bạc, đã vá tay, vá vai, vá lưng mà chị không chịu để dành tiền may cái áo mới.

Trí non nớt của tôi không sao hiểu được cách hành động của chị đối với một người chồng nghiện ngập, hèn hạ như thế.

(Tóm tắt phần còn lại: Chị Hiên đến xin “tôi” cho vay một hào để mua thuốc cho chồng đang ốm và lên cơn nghiện. Đêm, chị đi mua thuốc nhưng làm đổ hết, rồi ngồi khóc vì bất lực. Sáng hôm sau, nhà “tôi” mất con gà, ai cũng nghi chị lấy. Thương chị, “tôi” nói dối rằng con gà bị người khác bắt mất để giúp chị thoát tội. Sau này, “tôi” luôn nhớ chuyện ấy và hiểu rằng cảnh nghèo khiến con người dễ lầm lỗi.)

(Nhất Linh, rút từ tập truyện ngắn Anh phải sống, Nxb Đời Nay, Hà Nội, 1934)

Chú thích:

1. Thầy: cha
2. Lờ: dụng cụ đánh bắt thủy sản làm từ tre nứa
3. Nhất Linh (1906–1963), tên thật là Nguyễn Tường Tam, là cây bút chủ lực của Tự Lực văn đoàn – nhóm văn học nổi tiếng trong phong trào văn học lãng mạn Việt Nam giai đoạn 1930–1945. Văn phong của Nhất Linh nhẹ nhàng, tinh tế, thường hướng về những thân phận nhỏ bé và khát vọng sống tốt đẹp.

Truyện ngắn “Đầu đường xó chợ” được rút từ tập “Anh phải sống” (1934) – một trong những tập truyện ngắn đầu tay của Nhất Linh, phản ánh chân thực cuộc sống nghèo khổ của người dân lao động trong xã hội cũ.

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1. Xác định ngôi kể trong truyện.

Câu 2. Chỉ ra một câu văn miêu tả cảnh sống nơi “xã hội đầu đường xó chợ” trong đoạn trích truyện.

Câu 3. Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ điệp cấu trúc trong câu văn: Tôi đã trông thấy chúng ăn cả bữa cơm có dúm muối, vài quả cà thâm hay đĩa rau sam luộc, tôi đã thấy chúng nhặt những gốc mía người ta vứt đi mà chia nhau hít cho đỡ thèm, nên tôi thương…

Câu 4. “Cả ngày chị cặm cụi ngồi đan lờ trong khi chồng đi kéo xe vắng. Hôm nào chị bán lờ được một hào, chị mua cho chồng một hào thuốc thì chị lấy làm vui vẻ, sung sướng lắm.”

Anh/chị có đồng tình với tình cảm chị Hiên dành cho chồng không? Vì sao?

Câu 5. Qua nhân vật “tôi” trong đoạn trích, anh/chị rút ra bài học gì về cách nhìn nhận con người trong cuộc đời?