Các tổ chức độc quyền tư bản chủ nghĩa: Các-ten, Xanh-đi-ca và Tơ-rớt

1. Hoàn cảnh ra đời:

- Cuối thế kỉ XIX, do sự phát triển mạnh mẽ của công nghiệp và quá trình tập trung tư bản, nhiều xí nghiệp nhỏ bị phá sản, còn những xí nghiệp lớn thì liên kết lại để chi phối thị trường.

- Từ đó, các tổ chức độc quyền tư bản chủ nghĩa ra đời, đánh dấu bước chuyển của chủ nghĩa tư bản sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa

2. Khái quát: 

- Các-ten (Cartel - Đức): Là hình thức liên minh độc quyền giữa các xí nghiệp trong cùng ngành nhằm thống nhất giá cả, phân chia thị trường hoặc sản lượng nhưng vẫn độc lập về tổ chức và sản xuất.

- Xanh-đi-ca (Syndicate - Pháp): Là hình thức độc quyền cao hơn Các-ten, các xí nghiệp thống nhất khâu tiêu thụ sản phẩm, còn khâu sản xuất vẫn độc lập.
 
- Tơ-rớt (Trust - Mỹ): Là hình thức độc quyền cao nhất, trong đó các xí nghiệp hoàn toàn sáp nhập lại thành một công ty lớn, mất quyền độc lập về sản xuất lẫn tiêu thụ.

3. Ví dụ cụ thể

- Ở Đức: Các Các-ten than, thép, hóa chất (như tập đoàn Krupp, I.G. Farben) khống chế toàn bộ nền công nghiệp nặng, chi phối cả chính trị và quân sự.

- Ở Pháp: Các Xanh-đi-ca ngân hàng và đường sắt kiểm soát hoạt động tài chính và giao thông.

- Ở Mỹ: Tơ-rớt dầu mỏ của Rockefeller, tơ-rớt thép của Carnegie nắm gần như toàn bộ ngành của mình, thao túng giá cả và thị trường.