Nam Cao – cây bút hiện thực xuất sắc của văn học Việt Nam giai đoạn 1930–1945 – không chỉ nổi tiếng với những nhân vật nghèo khổ, mà còn khắc họa sâu sắc những con người tri thức giàu trăn trở và nhân cách. Trong đoạn trích “Giăng sáng”, nhân vật Điền hiện lên tiêu biểu cho lớp trí thức tiểu tư sản trong xã hội cũ – mang trong mình những khát vọng cao đẹp nhưng lại thường rơi vào bi kịch của sự bất lực, lạc lõng giữa xã hội đầy bất công và đen tối.

Điền là một chàng trai trí thức, sống nội tâm, nhạy cảm và luôn đau đáu với cuộc đời. Tâm hồn anh khao khát những điều đẹp đẽ, trong trẻo – như chính ánh trăng rọi xuống trong đêm tối. Nhưng ánh sáng ấy lại trở nên đối lập với bóng tối trong tâm trí Điền – nơi chứa đầy sự bế tắc, dằn vặt, cảm giác vô nghĩa của một kẻ "sống thừa". Qua hình ảnh Điền, Nam Cao đã thể hiện rõ sự giằng xé nội tâm của con người khi họ muốn sống có ích, muốn hòa nhập với nhân dân, nhưng lại bị cản trở bởi hoàn cảnh, bởi sự cô lập của tầng lớp trí thức trong xã hội đương thời.

Điền còn là đại diện cho bi kịch của lớp người có học nhưng không tìm được chỗ đứng. Anh cô đơn trong chính thế giới của mình. Anh không thể hòa hợp với gia đình, càng không thể hoà nhập với tầng lớp nông dân mà anh cảm mến. Chính vì thế, anh sống trong mâu thuẫn giữa mộng tưởng và hiện thực, giữa lý tưởng và khả năng thực tế.

Tuy nhiên, dù bế tắc, nhân vật Điền không phải là người gục ngã hoàn toàn. Trong anh vẫn luôn có sự tỉnh thức, vẫn thao thức về trách nhiệm sống, về sự tồn tại của bản thân trong xã hội. Ánh trăng trong tác phẩm không chỉ là ánh sáng thiên nhiên mà còn là biểu tượng cho lý tưởng sống, cho niềm tin vào cái đẹp và sự trong lành của cuộc đời – điều mà Điền luôn hướng tới, dù chưa thực hiện được.

Qua nhân vật Điền, Nam Cao đã thể hiện sâu sắc giá trị nhân văn của tác phẩm: lòng trắc ẩn, sự cảm thông với con người – đặc biệt là con người trí thức sống giữa những biến động xã hội. Đồng thời, tác giả cũng lên tiếng phê phán một xã hội phi lý đã đẩy con người vào trạng thái cô lập, hoang mang và sống không mục đích.                                                                                                           Nhân vật Điền là một điển hình cho lớp trí thức tiểu tư sản trước Cách mạng – mang đầy đủ bi kịch tinh thần của những con người vừa có lý tưởng, vừa bất lực trước hiện thực. Bằng nghệ thuật xây dựng nhân vật tâm lý sắc sảo, Nam Cao không chỉ khắc họa một Điền đáng thương mà còn gửi gắm nỗi day dứt sâu xa về nhân cách và trách nhiệm sống của con người.