Chợ họp giữa phố vãn từ lâu. Người về hết và tiếng ồn ào cũng mất. Trên đất chỉ còn rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị, lá nhãn và bã mía. Một mùi âm ẩm bốc lên, hơi nóng của ban ngày lẫn mùi cát bụi quen thuộc quá, khiến chị em Liên tưởng là mùi riêng của đất, của quê hương này. Một vài người bán hàng về muộn đang thu xếp hàng hóa, định gánh đã xỏ sẵn vào quang rồi, họ còn đứng nói chuyện với nhau ít câu nữa.

Mấy đứa trẻ con nhà nghèo ở ven chợ cúi lom khom trên mặt đất đi lại tìm tòi. Chúng nhặt nhạnh thanh nứa, thanh tre, hay bất cứ cái gì có thể dùng được của các người bán hàng để lại, Liên trông thấy động lòng thương nhưng chính chị cũng không có tiền để mà cho chúng nó.

Trời nhá nhem tối, bây giờ chị em Liên mới thấy thằng cu bé xách điếu đóm và khiêng hai cái ghế trên lưng ở trong ngõ đi ra; chị Tí, mẹ nó, theo sau, đội cái chõng trên đầu và tay mang không biết bao nhiêu là đồ đạc: tất cả cái cửa hàng của chị.

- Sao hôm nay chị dọn hàng muộn thế?

Chị Tí để chõng xuống đất, bày biện các bát uống nước mãi rồi mới chép miệng trả lời Liên:

- Ối chao, sớm với muộn mà có ăn thua gì.

Ngày, chị đi mò cua bắt tép; tối đến chị mới dọn cái hàng nước này dưới gốc cây bàng, bên cạnh cái mốc gạch. Để bán cho ai? Mấy người phu gạo hay phu xe, thỉnh thoảng có mấy chú lính lệ trong huyện hay người nhà thầy thừa đi gọi chân tổ tôm, cao hứng vào hàng chị uống bát nước chè tươi và hút điếu thuốc lào. Chị Tí chả kiếm được bao nhiêu, nhưng chiều nào chị cũng dọn hàng, từ chập tối cho đến đêm.

Chị kê xong chõng ghế, dịch ngọn đèn Hoa Kỳ lại để ngồi têm trầu, còn thằng cu thì loay hoay nhóm lửa để nấu nồi nước chè. Lúc bấy giờ chị mới ngẩng lên nói chuyện với Liên:

- Còn cô chưa dọn hàng à?

Liên giật mình, kêu khẽ: “Chết chửa!”, rồi đứng dậy giục em:

- Vào đóng cửa hàng thôi, không mẹ mắng chết.

An đáp:

- Hôm nay chưa chắc mẹ có ra không, chị ạ. Mẹ còn bận làm gạo cơ mà.

Ngày nào, cứ chập tối, mẹ Liên tạt ra thăm hàng một lần, và bà dặn hễ cứ trống thu không là phải đóng cửa hàng lại. Thế mà Liên mải ngồi nhìn phố quên mất! Bây giờ Liên vội vàng vào thắp đèn, xếp những quả sơn đen lại, trong lúc An đi tìm then để cài cửa cho chắc chắn. Cái cửa hàng hai chị em trông coi - là một cửa hàng tạp hóa nhỏ xíu, mẹ Liên dọn ngay từ khi cả nhà bỏ Hà Nội về quê ở, vì thầy Liên mất việc. Một gian hàng bé thuê lại của bà lão móm ngăn ra bằng một tấm phên nứa dán giấy nhật trình. Mẹ Liên giao cho Liên trông coi - bà còn bận làm hàng xáo - và buổi tối thì hai chị em cùng ngủ đây để trông hàng.

(Truyện ngắn “Hai đứa trẻ” – Thạch Lam, 1938)

Thực hiện yêu cầu:

​Hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 500 chữ) đánh giá chủ đề và nhân vật trong đoạn trích trên.

Đáp án:

Đoạn trích trong truyện ngắn "Hai đứa trẻ" của Thạch Lam khắc họa một cách chân thực và đầy ám ảnh khung cảnh chợ tàn và cuộc sống lay lắt của những con người nơi phố huyện nghèo nàn. Qua đó, tác giả không chỉ tái hiện một hiện thực buồn bã mà còn gợi lên những chủ đề sâu sắc về sự tàn lụi, nỗi buồn man mác và khát vọng âm thầm về một cuộc sống tươi sáng hơn. Đồng thời, hình ảnh chị em Liên và chị Tí hiện lên như những biểu tượng cho những phận người nhỏ bé nhưng vẫn giữ được những nét đẹp tâm hồn đáng trân trọng.

Chủ đề nổi bật trong đoạn trích chính là sự tàn lụi, trì trệ của cuộc sống nơi phố huyện nghèo. Hình ảnh chợ tàn với "rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị, lá nhãn và bã mía" cùng "mùi âm ẩm bốc lên" gợi tả một không gian tiêu điều, úa tàn sau một ngày hoạt động. Sự vắng lặng, tiếng ồn ào đã mất đi, nhường chỗ cho một không khí tĩnh mịch, buồn bã. Ngay cả những người bán hàng về muộn cũng chỉ còn đứng nói chuyện "ít câu nữa", cho thấy sự chậm rãi, thiếu sức sống của nơi đây. Những đứa trẻ nghèo "cúi lom khom trên mặt đất đi lại tìm tòi" những thứ bỏ đi càng làm nổi bật sự khó khăn, thiếu thốn và tương lai mờ mịt của cuộc sống nơi phố huyện. Tất cả những chi tiết này cùng nhau vẽ nên một bức tranh ảm đạm, gợi cảm giác về một nơi chốn đang dần lụi tàn theo thời gian.

Trong bức tranh buồn bã ấy, vẫn le lói những ánh sáng của khát vọng và sự nhẫn nại. Hình ảnh chị em Liên hiện lên như một điểm tựa tinh thần. Dù phải trông coi một "cửa hàng tạp hóa nhỏ xíu" trong một "gian hàng bé thuê lại", cuộc sống của họ cũng không mấy dư dả, nhưng Liên vẫn động lòng thương xót những đứa trẻ nghèo. Chi tiết này cho thấy tấm lòng nhân hậu, sự đồng cảm của Liên với những số phận khó khăn. Dù cuộc sống hiện tại có tẻ nhạt, Liên vẫn âm thầm quan sát và cảm nhận cuộc sống xung quanh, một biểu hiện của sự nhạy cảm và một tâm hồn không hoàn toàn chai sạn. Đặc biệt, nhân vật chị Tí hiện lên như một biểu tượng cho sự nhẫn nại và sức sống âm thầm. Dù cuộc sống vất vả, "ngày đi mò cua bắt tép; tối đến chị mới dọn cái hàng nước này dưới gốc cây bàng", thu nhập chẳng đáng là bao, nhưng chị vẫn kiên trì "chiều nào chị cũng dọn hàng, từ chập tối cho đến đêm". Câu trả lời đầy cam chịu của chị: "Ối chao, sớm với muộn mà có ăn thua gì" cho thấy sự chấp nhận thực tại khắc nghiệt nhưng không hề buông xuôi. Hành động "bày biện các bát uống nước mãi rồi mới chép miệng trả lời Liên" thể hiện sự chậm rãi, mệt mỏi nhưng vẫn cần mẫn với công việc. Chị Tí là hình ảnh của những con người nghèo khổ nhưng vẫn cố gắng bám trụ vào cuộc sống, dù chỉ là những hy vọng nhỏ nhoi về một vài khách hàng hiếm hoi.

Mối tương quan giữa các nhân vật cũng góp phần làm nổi bật chủ đề của đoạn trích. Sự quan sát và lòng thương cảm của Liên dành cho những đứa trẻ nghèo và sự tần tảo, nhẫn nại của chị Tí tạo nên một sự đồng điệu ngầm giữa những phận người nhỏ bé. Dù mỗi người có một hoàn cảnh riêng, họ đều chia sẻ một không gian sống nghèo nàn, tĩnh lặng và dường như thiếu vắng những đổi thay tích cực.

Đoạn trích "Hai đứa trẻ" của Thạch Lam đã khắc họa thành công một bức tranh chân thực về cuộc sống tàn lụi, buồn bã nơi phố huyện nghèo. Qua hình ảnh chợ tàn và cuộc sống lay lắt của những con người nơi đây, tác giả gợi lên chủ đề về sự trì trệ, nỗi buồn man mác. Tuy nhiên, trong đó vẫn ánh lên những nét đẹp tâm hồn đáng quý ở chị em Liên và chị Tí, những con người nhỏ bé nhưng vẫn giữ được lòng nhân hậu, sự nhẫn nại và khát vọng âm thầm về một tương lai tươi sáng hơn. Đoạn trích không chỉ là một lát cắt hiện thực mà còn là một tiếng thở dài nhẹ nhàng, đầy xót xa cho những kiếp người nơi phố huyện nghèo trước Cách mạng tháng Tám.