Nguyễn Thế Kỷ (sinh năm 1960, quê Yên Thành, Nghệ An) là nhà thơ, nhà báo, nhà văn nổi tiếng với những sáng tác giàu tình cảm quê hương đất nước. Bài thơ “Quê mình”  là một khúc ca trữ tình sâu lắng, được viết dưới dạng lời tâm tình của người cha dành cho con khi đưa con về thăm quê. Qua đó, tác giả không chỉ tái hiện vẻ đẹp bình dị, thân thương của làng quê Bắc Trung Bộ mà còn gửi gắm tình yêu tha thiết, niềm tự hào và lòng biết ơn sâu sắc đối với cội nguồn, đồng thời khơi dậy trách nhiệm giữ gìn, tiếp nối mạch nguồn quê hương ở thế hệ trẻ.

Mở đầu bài thơ là cảnh người cha đưa con về thăm quê, khơi dậy dòng hồi ức tuổi thơ:

Đưa con về thăm quê Cha gặp lại tuổi mình ngày thơ dại Mấy dãy ao làng sen còn thơm mãi Hoa gạo rơi xao xác sân đình.

Câu thơ đầu mang tính tự sự gần gũi, ấm áp, gợi tình cha con gắn bó. Biện pháp nhân hóa “cha gặp lại tuổi mình ngày thơ dại” biến quê hương thành người bạn cũ thân thiết, khiến ký ức ùa về sống động. Hình ảnh quen thuộc của làng quê Nghệ An hiện lên chân thực: ao làng sen thơm ngát quanh năm, hoa gạo đỏ rực rơi xao xác trên sân đình làng – biểu tượng trung tâm văn hóa thôn quê. Những chi tiết này không chỉ gợi không gian thôn dã yên bình mà còn khơi dậy nỗi nhớ da diết, niềm xúc động khi quê hương vẫn nguyên vẹn sau bao năm tháng.

Không gian quê hương được mở rộng từ gần đến xa, từ thực tại đến tâm tưởng ở khổ thứ hai:

Bến bờ nào cũng dội sóng sông Dinh Xa ngái nào cũng mơ về núi Gấm Hạt giống đồng chiêm gieo vào tâm khảm Vẫn xanh tươi góc bể chân trời.

Sông Dinh, núi Gấm (núi Gám) là địa danh thực của huyện Yên Thành – quê hương tác giả. Tác giả sử dụng biện pháp ẩn dụ và hoán dụ để khẳng định: dù con người có phiêu bạt đến bất kỳ bến bờ nào, dù xa xôi “góc bể chân trời”, quê hương vẫn luôn hiện diện trong tâm trí như sóng sông dội về bờ, như giấc mơ hướng về núi Gấm. Hình ảnh “hạt giống đồng chiêm gieo vào tâm khảm” mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc: quê hương là nguồn cội văn hóa, đạo đức, tình người được gieo mầm từ thuở ấu thơ, mãi mãi xanh tươi, bất diệt dù thời gian và không gian có đổi thay.

Đến khổ thứ ba, tình cảm được đẩy lên cao trào, khẳng định giá trị tinh thần vượt trội của quê hương:

Quê mình là vậy đó con ơi Bát cơm con ăn, ân tình con gặp Mùi chua của bùn, vị nồng của đất Với cha, hơn cả bạc vàng.

Giọng điệu trở nên thủ thỉ, ân cần với cách xưng hô “con ơi” thân mật. Tác giả sử dụng biện pháp liệt kê những điều giản dị nhất: bát cơm nuôi dưỡng thể xác, ân tình nuôi dưỡng tâm hồn, “mùi chua của bùn”, “vị nồng của đất” – những thứ tưởng chừng tầm thường nhưng lại là nguồn sống chân thực, đậm đà tình người. So sánh “hơn cả bạc vàng” nhấn mạnh giá trị tinh thần vượt lên vật chất: quê hương không chỉ cho ta sự sống mà còn cho ta nhân cách, đạo đức, tình nghĩa – những thứ quý giá hơn mọi của cải trần thế. Đây là lời nhắc nhở con về lòng biết ơn sâu sắc với cội nguồn.

Khổ cuối khép lại bài thơ bằng hình ảnh giàu tính triết lí và giàu sức gợi:

Bến bờ nào ông bà dắt con sang Dòng đục dòng trong, câu thương câu giận Thương cụ đồ xưa bút nghiên lận đận Đỗ trạng rồi còn lội ruộng vinh quy. Đất quê mình nâng bước cha đi Để có con hôm nay trở lại Như sông suối về nơi biển ấy Lại góp mưa xanh mát mạch nguồn.

Tác giả nhắc đến truyền thống hiếu học, cần cù lao động của người dân quê: “cụ đồ xưa bút nghiên lận đận / Đỗ trạng rồi còn lội ruộng vinh quy” gợi tinh thần “sĩ nông công thương” hài hòa, dù đỗ đạt vẫn gắn bó với ruộng đồng, không xa rời cội nguồn. Hình ảnh so sánh cuối cùng “như sông suối về nơi biển ấy / Lại góp mưa xanh mát mạch nguồn” rất đẹp và sâu sắc: con người dù đi xa vẫn hướng về quê hương như sông suối về biển, và chính quê hương là mạch nguồn nuôi dưỡng, làm cho đời sau xanh tươi, dạt dào sức sống.

Về nghệ thuật, bài thơ được viết theo thể lục bát truyền thống, nhịp điệu êm đềm, uyển chuyển, phù hợp với giọng điệu tâm tình, thủ thỉ của người cha. Ngôn ngữ mộc mạc, gần gũi, giàu hình ảnh cảm xúc (sen thơm, hoa gạo rơi, mùi bùn chua, vị đất nồng). Các biện pháp tu từ như so sánh, ẩn dụ, liệt kê, hoán dụ được sử dụng tinh tế, giúp bài thơ vừa giản dị vừa sâu lắng, dễ đi vào lòng người.

Tóm lại, “Quê mình” của Nguyễn Thế Kỷ là một bài thơ hay về đề tài quê hương, thể hiện tình yêu tha thiết, niềm tự hào và lòng biết ơn sâu sắc đối với mảnh đất chôn rau cắt rốn. Qua lời cha dạy con, bài thơ gửi gắm thông điệp ý nghĩa: dù cuộc sống có đổi thay, con người hãy luôn nhớ về nguồn cội, trân trọng những giá trị giản dị mà thiêng liêng của quê hương, và có trách nhiệm tiếp nối, làm xanh tươi mạch nguồn ấy cho các thế hệ mai sau. Bài thơ không chỉ là tiếng lòng của tác giả mà còn là lời nhắc nhở ấm áp, sâu sắc dành cho mỗi chúng ta trong thời đại hiện đại.

Chúc bạn học tốt