Giữa dòng đời xuôi ngược, có những thân phận nhỏ bé chìm nổi như chiếc bánh trôi nước, trắng trong mà mong manh. Hồ Xuân Hương, bằng ngòi bút tài hoa, đã khắc họa nên bức tranh ấy thông qua bài thơ "Bánh trôi nước", không chỉ vẽ lên hình hài một món quà quê, mà còn vẽ nên cả một nỗi lòng. Từ hình ảnh giản dị của chiếc bánh trôi nước, bà đã mở ra một thế giới đầy ẩn dụ về cuộc đời người phụ nữ trong xã hội phong kiến. Những vần thơ của bà không chỉ là sự miêu tả món ăn dân dã, mà còn là tiếng lòng của những người phụ nữ, những người phải chịu đựng những bất công và áp bức.

               “Thân em vừa trắng lại vừa tròn

                 Bảy nổi ba chìm với nước non”

   Mở đầu bài thơ, hình ảnh "thân em vừa trắng lại vừa tròn" gợi lên vẻ đẹp thuần khiết, đầy đặn của người con gái. "Thân em" là cách xưng hô quen thuộc trong ca dao than thân, thể hiện sự nhỏ bé, yếu đuối, gợi liên tưởng đến thân phận người phụ nữ trong xã hội phong kiến. Cũng giống như bao lời than trong ca dao, bài thơ mở đầu như một lời tự bộc bạch, giới thiệu về thân phận của người phụ nữ trong xã hội xưa. Trong hai câu thơ đầu tiên hình ảnh chiếc bánh trôi hiện lên vừa đẹp vừa chân thực. "Trắng" và "tròn" không chỉ miêu tả hình dáng chiếc bánh trôi, mà còn là ẩn dụ về vẻ đẹp hình thể và tâm hồn của người con gái. Vẻ đẹp ấy vừa mong manh, dễ vỡ, vừa đầy đặn, viên mãn, gợi lên sự trân trọng và xót xa. Trong văn học trung đại, người phụ nữ rất ít khi mạnh dạn để nói lên vẻ đẹp của mình vậy mà trong thơ bà chúa thơ Nôm những điều đó được nói lên một cách rất tự tin và mạnh bạo, đây chính là nét mới mẻ, độc đáo trong thơ bà.

   Câu thơ thứ hai, "bảy nổi ba chìm với nước non", là một hình ảnh ẩn dụ sâu sắc về cuộc đời lênh đênh, chìm nổi của người phụ nữ trong xã hội phong kiến. Họ phải chịu nhiều bất công, thiệt thòi, không làm chủ được số phận của mình. "Bảy nổi ba chìm" không chỉ miêu tả quá trình luộc bánh trôi, mà còn là ẩn dụ về những thăng trầm, biến cố trong cuộc đời người phụ nữ. Họ phải trải qua biết bao nhiêu gian truân, thử thách, có lúc tưởng chừng như chìm nghỉm, nhưng rồi vẫn phải cố gắng vươn lên, nổi lên để tiếp tục cuộc sống.

   Không chỉ khắc họa lại thân phận, số phận bất hạnh của người phụ nữ đáng lẽ họ phải được sống một cuộc sống ấm êm và hạnh phúc nhưng lại phải chịu những bất công của xã hội phong kiến xưa đày đọa, Bà chúa thơ Nôm còn thẳng thắn thay lời người phụ nữ cất lên lời than thân đồng thời khẳng định tấm lòng thuỷ chung, son sắt của người phụ nữ:

                 “Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn

                 Mà em vẫn giữ tấm lòng son”.

   Đến với câu thơ thứ ba, "rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn" đã nhấn mạnh sự phụ thuộc, không có quyền tự quyết của người phụ nữ. Họ phải chịu sự chi phối, định đoạt của người khác, như chiếc bánh trôi được nhào nặn theo ý muốn của người làm bánh. "Rắn nát" là ẩn dụ về sự nhào nặn, tạo hình chiếc bánh trôi, đồng thời cũng là ẩn dụ về sự áp đặt, kìm kẹp của xã hội đối với người phụ nữ. Họ không được tự do lựa chọn cuộc sống của mình, mà phải tuân theo những khuôn mẫu, định kiến của xã hội, những quan niệm trọng nam khinh nữ, tam tòng tứ đức đã tước đi cuộc sống hạnh phúc, tự do của những người phụ nữ. 

   Tuy cuộc sống nhiều đau khổ như vậy, nhưng họ vẫn luôn giữ cho mình phẩm chất cao quý của người phụ nữ Việt Nam, sự thuỷ chung, tài năng của họ vẫn được giữ trọn vẹn. Trong câu thơ cuối, "Mà em vẫn giữ tấm lòng son" được coi như là một lời khẳng định về phẩm chất cao quý của người phụ nữ, dù có gặp nhiều khó khăn, thử thách, họ vẫn giữ được sự thủy chung, son sắt, tấm lòng trong trắng, bao dung hơn bao giờ hết. "Tấm lòng son" là biểu tượng cho vẻ đẹp tâm hồn, phẩm chất đạo đức của người phụ nữ. Họ không chỉ đẹp về hình thức, vẻ bề ngoài mà còn đẹp cả về tâm hồn, đẹp về nhân cách.

   Bài thơ "Bánh trôi nước" không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật đặc sắc, mà còn là một tiếng nói đầy cảm thông và trân trọng đối với người phụ nữ. Hồ Xuân Hương đã mượn hình ảnh chiếc bánh trôi nhỏ bé để phản ánh thân phận, vẻ đẹp và phẩm chất cao quý của người phụ nữ trong xã hội phong kiến. Bài thơ là một minh chứng cho tài năng và tấm lòng nhân hậu của "bà chúa thơ Nôm". Bài thơ này còn là một biểu tượng của sự phản kháng ngầm, một sự lên tiếng đầy tinh tế của Hồ Xuân Hương đối với xã hội phong kiến đầy bất công. Bà đã mượn hình ảnh chiếc bánh trôi để nói lên tiếng lòng của mình, tiếng lòng của những người phụ nữ bị áp bức, bị kìm kẹp. "Bánh trôi nước" là một bài thơ đa nghĩa, có thể được hiểu theo nhiều cách khác nhau. Tuy nhiên, dù hiểu theo cách nào, bài thơ vẫn là một tác phẩm nghệ thuật đặc sắc, một tiếng nói đầy cảm thông và trân trọng đối với người phụ nữ.

   Với bốn dòng thơ thất ngôn tứ tuyệt ngắn gọn, Hồ Xuân Hương đã biến một sự vật quen thuộc, giản dị thành một tác phẩm nghệ thuật độc đáo. Sự tài tình trong việc sử dụng ngôn từ và các biện pháp nghệ thuật như so sánh, đảo ngữ, ẩn dụ, thành ngữ và tính từ đã tạo nên một bức tranh sâu sắc về vẻ đẹp và số phận người phụ nữ. Việc đảo ngữ trong thành ngữ "bảy nổi ba chìm" và cặp tính từ đảo ngữ "rắn - nát" đã nhấn mạnh sự bấp bênh, ngang trái, cuộc đời chìm nổi của họ. Hình ảnh ẩn dụ "tấm lòng son" cùng với cặp tính từ "trắng - tròn" giúp người đọc hình dung rõ nét vẻ đẹp người phụ nữ, không chỉ về hình thức mà còn về phẩm chất thủy chung. Sức hấp dẫn của bài thơ còn nằm ở ngôn ngữ bình dị nhưng đa nghĩa, vừa mang tính tả thực vừa ẩn chứa nhiều tầng ý nghĩa sâu xa, thể hiện tài năng bậc thầy của nữ sĩ Hồ Xuân Hương.

   "Bánh trôi nước" - tiếng nói vượt thời gian, một chứng tích về tài năng và tấm lòng của Hồ Xuân Hương. Bài thơ sẽ còn mãi ngân vang trong lòng người đọc, như một khúc ca về vẻ đẹp và sức mạnh của người phụ nữ Việt Nam. Để lại cho nền văn học nước nhà một tác phẩm bất hủ, Hồ Xuân Hương đã cho thấy tài năng tuyệt vời của mình, những hình ảnh trong bài thơ, cho ta thấy được sự tuyệt vời của thi ca Việt Nam, và những người phụ nữ Việt Nam. Những vần thơ ấy là lời nhắc nhở về những giá trị nhân văn cao đẹp, về sự trân trọng và đồng cảm với những thân phận nhỏ bé trong cuộc đời.

________________________

!!Bạn tham khảo nhee