Bài thơ Nhật ký đô thị hóa của Mai Văn Phấn là một bức tranh chân thực về sự đổi thay của không gian sống dưới tác động của quá trình đô thị hóa. Tác phẩm không chỉ phản ánh sự chuyển biến của cảnh quan mà còn gợi lên suy tư về sự mất mát, phai nhạt của những giá trị truyền thống. Nhà thơ dẫn dắt người đọc qua hành trình thời gian, từ những ngày tháng bình yên với thiên nhiên trong lành, con người gắn bó với ruộng đồng, làng mạc, đến khi những tòa nhà cao tầng mọc lên, dòng sông bị lấp, cây côi bị thay thế bởi bê tông, nhựa đường. Không gian quen thuộc dần biến mất, nhường chỗ cho sự xa lạ, ngột ngạt của đô thị.

 Không chỉ miêu tả sự đổi thay của cảnh vật, tác giả còn khắc họa tâm trạng con người trước những biến động ấy. Đó là nỗi tiếc nuối, hoài niệm về một thời đã qua, là sự băn khoăn trước những giá trị bị mai một trong guồng quay hiện đại hóa. Những hình ảnh trong bài thơ không chỉ phản ánh thực tại mà còn là tiếng lòng của những con người đang chứng kiến sự thay đổi của quê hương, môi trường sống từng ngày. Không gian thiên nhiên dần bị thu hẹp, nhịp sống con người cũng trở nên hối hả, bận rộn hơn, khiến lòng người không khỏi chạnh lòng. Con người dường như bị cuốn và guồng quay phát triển mà quên đi những kí ức đẹp đẽ, những giá trị từng là cốt lõi của cuộc sống.

 Bài thơ đặt ra câu hỏi lớn: Sự phát triển có thực sự mang lại hạnh phúc? Khi những giá trị truyền thống bị lãng quên, khi những kỷ niệm tuổi thơ bị thay thế bởi những công trình bê tông khô khan, con người có cảm thấy hạnh phúc hơn không? Đây không chỉ là băn khoăn của nhà thơ mà còn là trăn trở của nhiều người trong xã hội hiện đại. Những ai từng chứng kiến sự thay đổi của quê hương, từng thấy những con đường làng trở thành đại lộ, những cánh đồng xanh biến thành khu công nghiệp sẽ càng thấm thía thông điệp mà bài thơ gửi gắm. Phải chăng sự phát triển cần đi đôi với bảo tồn, để con người không đánh mất bản sắc, không đánh mất chính những giá trị đã nuôi dưỡng tâm hồn mình?

 Bên cạnh nội dung sâu sắc, bài thơ còn ấn tượng bởi nghệ thuật độc đáo. Lời thơ mang tính tượng trưng cao, hình ảnh giàu sức gợi, giúp người đọc cảm nhận rõ nét sự đối lập giữa quá khứ và hiện tại. Nhịp thơ linh hoạt, khi nhẹ nhàng, tha thiết, khi dồn dập, gấp gáp như chính sự đổi thay không ngừng của đô thị hóa. Ngôn ngữ thơ tinh tế, giàu cảm xúc, giúp người đọc không chỉ hình dung được khung cảnh mà còn cảm nhận được tâm trạng của nhân vật trữ tình. Những hình ảnh đối lập được sử dụng khéo léo, tạo nên sự đối chiếu giữa thiên nhiên và đô thị, hoài niệm và thực tại. Bài thơ không chỉ mang giá trị hiện thực mà còn mang tính triết lý sâu sắc, gợi mở nhiều suy tư về sự hài hòa giữa hiện đại và truyền thống.

 Nhìn chung, Nhật ký đô thị hóa không chỉ là một bài thơ giàu giá trị nghệ thuật mà còn là một thông điệp về sự gìn giữ những điều quý giá của quá khứ. Đọc bài thơ, ta không chỉ cảm nhận được sự thay đổi của không gian sống mà còn nhận ra những giá trị đang dần bị mai một, từ đó biết trân trọng hơn những điều tốt đẹp của quá khứ. Chính sự trân trọng đó sữ giúp con người có cái nhìn đúng đắn hơn về sự phát triển, để hiện đại hóa không trở thành một hành trình đánh đổi tất cả mà là sự kết hợp hài hòa giữa cũ và mới, giữa quá khứ và tương lai.