Phân Tích bài Đò Lèn Nguyễn Duy

Nguyễn Duy là một trong những nhà thơ tiêu biểu của nền thơ ca hiện đại Việt Nam, nổi bật với những sáng tác mang đậm dấu ấn ký ức và tình cảm gia đình. Đò Lèn là một bài thơ xúc động kể về tuổi thơ của tác giả bên người bà tảo tần, qua đó bộc lộ sự hối hận muộn màng khi nhận ra những hy sinh thầm lặng của bà.

Bài thơ mở đầu bằng những hồi ức tuổi thơ hồn nhiên và vô tư của nhân vật trữ tình:

"Thuở nhỏ tôi ra cống Na câu cá
Níu váy bà đi chợ Bình Lâm..."

Những trò nghịch ngợm như "bắt chim sẻ", "ăn trộm nhãn" thể hiện sự vô tư, chưa hiểu được những nhọc nhằn của bà. Trong khi cháu được sống với niềm vui con trẻ, người bà lại gánh chịu bao vất vả:

"Tôi đâu biết bà tôi cơ cực thế
Bà mò cua xúc tép ở đồng Quan
Bà đi gánh chè xanh Ba Trại
Quán cháo ga Lèn, bà cóc cớn nuôi tôi."

Người bà hiện lên với hình ảnh tảo tần, làm đủ nghề để kiếm sống, từ mò cua, xúc tép đến gánh chè, bán cháo. Động từ "mò", "xúc", "gánh" gợi lên sự nhọc nhằn, khó khăn, nhưng tất cả đều vì đứa cháu yêu thương. Câu thơ "Tôi đâu biết bà tôi cơ cực thế" thể hiện sự giật mình nhận ra muộn màng của tác giả.

Ký ức tuổi thơ dần nhường chỗ cho hiện thực chiến tranh tàn khốc:

"Bom Mỹ dội nhà bà tôi bay mất
Đền Sòng bay, bay tuốt cả chùa chiền..."

Những hình ảnh "bom Mỹ", "đền Sòng bay", "chùa chiền bay tuốt" nhấn mạnh sự hủy diệt của chiến tranh, không chỉ phá nát quê hương mà còn làm mất đi những giá trị tinh thần, tín ngưỡng. Giữa cảnh loạn lạc ấy, bà vẫn lặng lẽ gồng gánh mưu sinh:

"Bà tôi đi bán trứng ở ga Lèn."

Từ "Tôi đâu biết" được lặp lại nhiều lần như một lời tự vấn đầy xót xa của tác giả. Khi còn nhỏ, anh chỉ nhìn thấy niềm vui của mình mà không nhận ra những gian lao, khổ cực mà bà phải chịu đựng. Câu thơ cuối khép lại bằng một hình ảnh mạnh mẽ:

"Có một thời bom đạn xé trời quê."

Câu thơ vừa thể hiện sự tàn khốc của chiến tranh, vừa như một lời nhắc nhở về sự hi sinh lặng thầm của những người như bà – những con người bé nhỏ nhưng kiên cường.

Với ngôn ngữ mộc mạc, hình ảnh chân thực và giọng điệu trầm buồn, Đò Lèn không chỉ là một bài thơ về kỷ niệm tuổi thơ mà còn là bài ca về lòng biết ơn và sự trân trọng những người thân yêu. Nguyễn Duy đã thành công trong việc khắc họa hình ảnh người bà tảo tần, qua đó gửi gắm thông điệp: Hãy yêu thương và quan tâm người thân khi còn có thể, đừng để đến khi nhận ra thì đã quá muộn.