I. Chủ đề

- Phản ánh quang cảnh khoa thi Hương năm Đinh Dậu.

- Phê phán sự nhốn nháo, lố lăng của chế độ thi cử cuối thế kỉ XIX.

- Thể hiện nỗi đau, nỗi nhục mất nước khi thực dân Pháp can thiệp vào xã hội Việt Nam.

II. Nghệ thuật trào phúng đặc sắc

*. Hình ảnh tiêu biểu được lựa chọn

- “Lôi thôi sĩ tử vai đeo lọ” → sĩ tử nhếch nhác, thiếu vẻ nghiêm túc.

- “Ậm ọe quan trường miệng thét loa” → quan coi thi kém trang nghiêm, lố bịch.

- “Lọng cắm rợp trời quan sứ đến” → sự xuất hiện phô trương của quan Tây.

- “Váy lê quét đất mụ đầm ra” → hình ảnh phản cảm, chướng mắt trong trường thi Nho học.

*. Nghệ thuật dùng từ độc đáo

- Từ láy giàu sắc thái: “lôi thôi”, “ậm ọe”.

- Động từ gợi hình mạnh: “thét”, “quét”.

- Từ ngữ mang sắc thái mỉa mai, châm biếm.

- Không thể thay bằng từ trung tính vì sẽ giảm tính trào phúng.

*. Nghệ thuật đối

- Đối giữa “sĩ tử” ↔ “quan trường”.

- Đối giữa “quan sứ” ↔ “mụ đầm”.

- Đối cả hình ảnh và ý nghĩa → làm nổi bật sự lố lăng, trái khoáy.

- Tăng sức châm biếm, mỉa mai.

III. Tác dụng

- Làm nổi bật sự suy đồi của khoa cử.

- Phơi bày cảnh nước mất, quyền dân tộc bị chà đạp.

- Thể hiện thái độ châm biếm sâu cay và nỗi đau xót của tác giả.