“Thầy giáo dạy vẽ” là một truyện ngắn xúc động của nhà văn Xuân Quỳnh, viết về tình cảm thầy trò với những rung động nhẹ nhàng mà sâu sắc. Nhân vật chính là một cậu học sinh từng bị thầy mắng là “vẽ bậy” trong giờ học mỹ thuật. Cậu buồn và cảm thấy tổn thương khi thấy bức tranh mình vẽ “con gà xấu tệ”, bị cho là "không có con gà nào lại có cái mỏ thế cả".

Tuy nhiên, bước ngoặt xảy ra khi cậu đến thăm nhà thầy. Trong căn phòng nhỏ, cậu vô tình nhìn thấy bức tranh con gà của mình được treo trên tường, cạnh những bức vẽ đẹp nhất của lớp. Cậu ngạc nhiên đến mức “đứng chết lặng”. Chính hành động ấy khiến cậu hiểu rằng thầy không hề ghét bỏ, mà vẫn trân trọng nét vẽ trẻ con, ngây ngô của cậu học trò.

Hình ảnh thầy giáo hiện lên vừa nghiêm khắc, vừa nhân hậu. Thầy mắng để học sinh cố gắng hơn, nhưng cũng biết lặng lẽ giữ lại những điều non nớt đáng quý. Đó là tấm lòng người thầy không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn nâng niu tâm hồn học sinh. Cậu bé sau khi hiểu được điều ấy đã thay đổi suy nghĩ, “tự dưng thấy yêu quý thầy vô cùng”, và lần đầu tiên “mong đến giờ học vẽ”.

Truyện mang đến bài học cảm động về tình yêu thương, sự thấu hiểu và lòng bao dung của người thầy. Qua đó, Xuân Quỳnh gửi gắm thông điệp nhẹ nhàng: sự trưởng thành của học trò bắt đầu từ những điều rất nhỏ - một lời mắng, một bức tranh, một ánh mắt đầy yêu thương.

Thời gian trôi, có những gương mặt lặng lẽ nhưng không bao giờ phai nhòa trong ký ức chúng ta. Đó không phải là những người nổi tiếng, không phải là những con người làm nên những điều phi thường mà là những người thầy, người cô đã dạy ta những điều nhỏ bé nhưng lại mang ý nghĩa sâu xa, nuôi dưỡng tâm hồn ta từng ngày. Có những người thầy hiện diện trong ký ức của ta không phải bằng hào quang mà bằng sự âm thầm, tận tụy và lòng yêu nghề đến tận cùng. Trong dòng chảy ấy của ký ức, “Thầy giáo dạy vẽ” của Xuân Quỳnh hiện lên như một dòng hồi tưởng đầy cảm xúc, nhẹ nhàng mà day dứt về một người thầy cũ đó là thầy Bản - người gieo mầm nghệ thuật và nhân cách sống vào tâm hồn những đứa trẻ lớp 5 năm nào.

Truyện ngắn là lời kể giản dị của người học trò xưa, nay đã trưởng thành, khi nhớ về thầy giáo dạy vẽ của mình sau khi hay tin thầy mất. Những ký ức hiện lên qua lớp lớp thời gian, không chỉ khắc họa chân dung một người thầy tận tụy mà còn khơi dậy trong lòng người đọc những rung cảm ấm áp, yêu thương. Ngay từ những dòng đầu tiên, hình ảnh thầy Bản đã hiện lên rất chân thực: “mái tóc đã bạc phơ”, “bộ com-lê đen đã cũ”, “đội mũ nồi”, “đôi giày cũ và chiếc cặp da nâu cũng đã sờn rách”. Đó là một người thầy già, sống giản dị, khiêm nhường, ăn mặc theo kiểu xưa, không cầu kỳ hay phô trương. Hình ảnh thầy bước ra từ ký ức cũ kỹ nhưng đầy yêu thương ấy như gợi nhắc người đọc về một thế hệ nhà giáo cũ bình dị, nhẫn nại, tận tụy đến mức gần như quên mình. Dù tuổi cao, sức yếu, “kể cả những hôm thầy sốt cao giọng run run”, thầy vẫn không nghỉ một tiết dạy nào. Chỉ một chi tiết ấy thôi cũng đủ để người đọc xúc động bởi có lẽ, tình yêu nghề, lòng tận tụy với học trò là động lực khiến thầy vượt qua mọi giới hạn của bản thân.

Nếu ngoại hình và cách sống của thầy Bản gợi lên sự giản dị thì trái tim nghệ sĩ trong thầy lại là một thế giới rực rỡ và đầy đam mê. Thầy từng là sinh viên khóa đầu tiên của trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương – một nơi sản sinh ra bao danh họa lớn. Nhưng khác với những người bạn thành danh, tên tuổi vang xa, thầy Bản chọn con đường âm thầm làm thầy giáo dạy vẽ cấp hai. Có thể thầy không gặp thời, có thể tài năng của thầy không được chú ý nhưng tình yêu hội họa trong thầy thì không bao giờ cạn. Không chỉ dạy học trò cách kẻ chữ, tô màu, đánh bóng, gọt bút chì, thầy còn kể cho học sinh nghe về "thế giới thứ hai" - nơi những bức tranh mở ra những cánh cửa rực rỡ, kỳ lạ. Thầy đưa các em về nhà, cho xem tranh vẽ, sách vở, cả những tác phẩm tự tay mình vẽ. Ẩn sau vẻ ngoài khắc khổ là một tâm hồn nghệ sĩ tinh tế, lặng lẽ và yêu cái đẹp đến tận cùng. Trong con mắt học trò, thầy không chỉ dạy vẽ mà còn dạy cách cảm nhận, yêu thương, dạy lòng trân trọng đối với cái đẹp.

Cao trào của truyện chính là bức tranh nhỏ của thầy trong buổi triển lãm. Bức tranh ấy, một lọ hoa cúc, vài quả cam, cánh hoa vàng rơi trên mặt bàn nhỏ bé, mộc mạc giữa những tác phẩm lớn và hoành tráng khác. Không ai chú ý đến bức tranh của thầy. Nhưng các học trò năm nào, nay đã lớn, đã rủ nhau đến xem. Xót xa trước sự lặng lẽ và ánh mắt bồn chồn của thầy, các em đã lén viết vào sổ cảm tưởng những lời khen ngợi dành cho thầy, ký bằng những cái tên giả. Hành động nhỏ nhưng đầy ấm áp ấy là đỉnh điểm của cảm xúc không chỉ thể hiện tình cảm yêu thương, sự biết ơn mà còn là sự che chở, bao bọc mà học trò muốn dành lại cho người thầy đã cho mình quá nhiều. Khi thầy xúc động báo tin "có người thích bức tranh của tôi", không ai trong các em nỡ nói ra sự thật. Bởi thầy xứng đáng có một niềm vui nhỏ nhoi, một niềm tin dịu dàng rằng nỗ lực của mình được nhìn nhận, dù chỉ trong khoảnh khắc.

Truyện kết lại bằng sự lặng lẽ của thầy trong cái chết, và sự thức tỉnh trong lòng những học trò cũ. Giờ đây, họ đã trưởng thành, có người thành công, có người bình dị, nhưng không ai quên thầy Bản. Đối với họ, thầy không chỉ là người mở ra cánh cửa nghệ thuật mà còn là tấm gương sáng về nhân cách: lòng trong sạch, sự cần cù và tình yêu chân thành với công việc. Ở thầy, người đọc bắt gặp hình ảnh một thế hệ thầy cô đã dành cả cuộc đời mình cho nghề giáo - lặng thầm, tận tụy, không mong cầu danh vọng. Và trong sự lặng thầm ấy, có biết bao điều lớn lao, biết bao giá trị được trao truyền.

“Thầy giáo dạy vẽ” không chỉ là một câu chuyện kể, mà là một bản tình ca dịu dàng về tình thầy trò, về ký ức và lòng biết ơn. Giọng văn nhẹ nhàng, sâu lắng, không cầu kỳ tô vẽ nhưng giàu sức gợi. Truyện không có tình tiết gay cấn, không có xung đột dữ dội nhưng lại khiến người đọc lặng đi, như chính nhân vật người kể chuyện đã lặng đi khi biết tin thầy mất. Qua hình tượng thầy Bản, Xuân Quỳnh như muốn nói với chúng ta rằng: trong cuộc đời, có những con người không cần nổi bật, không cần tiếng vang, nhưng họ là ánh sáng thầm lặng, âm ỉ sưởi ấm tâm hồn bao thế hệ học trò.

Và khi trang truyện đã khép lại, dư âm còn đọng lại không chỉ là sự xúc động, mà là một lời nhắc nhở dịu dàng: hãy trân trọng những người thầy của mình bởi họ chính là người đã lặng lẽ thắp lên trong ta những ánh sáng đầu tiên của tri thức và nhân cách.