Quan niệm của nhà thơ Chế Lan Viên: "Thơ không phải chỉ đưa ru mà còn thức tỉnh" phản ánh một cái nhìn sâu sắc về vai trò của thơ ca trong đời sống tinh thần của con người. Thơ không chỉ đơn thuần là phương tiện để thư giãn hay giải tỏa cảm xúc, mà còn là công cụ để khơi dậy nhận thức, giác ngộ và thúc đẩy tư duy, tạo ra những ý thức mới về bản thân, xã hội và nhân sinh.

Khi nói "thơ đưa ru", có thể hiểu là thơ mang lại cảm giác dễ chịu, an ủi, giúp con người lắng đọng tâm hồn. Nhưng bên cạnh đó, "thơ thức tỉnh" nhấn mạnh rằng thơ còn có sức mạnh lớn lao, đó là giúp con người nhận ra những điều sâu sắc hơn về cuộc sống, về chính bản thân mình và thế giới xung quanh. Thơ có khả năng kích thích tư duy, gợi mở suy nghĩ, và đặc biệt là thôi thúc con người hành động vì những giá trị tốt đẹp.

Để làm sáng tỏ quan niệm này, ta có thể phân tích bài thơ "Sang thu" của nhà thơ Hữu Thỉnh. Trong bài thơ này, hình ảnh của mùa thu không chỉ đơn thuần là khung cảnh thiên nhiên tuyệt đẹp, mà còn chở đựng những suy tư sâu sắc về sự chuyển mình của đất trời và tâm hồn con người.

Mở đầu bài thơ, cảnh sắc thu hiện lên qua những hình ảnh giản dị: “Nắng dịu dần, gió se lạnh”. Những phép so sánh và từ ngữ mang tính biểu tượng tạo nên một bức tranh đầy thơ mộng. Tuy nhiên, âm hưởng của cảnh thu không chỉ dừng lại ở việc khắc họa vẻ đẹp tự nhiên. Qua những câu thơ tiếp theo, Hữu Thỉnh đã khéo léo lồng ghép những nỗi trăn trở về thời gian và sự đổi thay của cuộc đời: “Bỗng nhận ra hương ổi phả về, nhẹ nhàng như mây khói…”. Từ "bỗng" thể hiện sự bất ngờ, thức tỉnh của nhân vật trữ tình trước sự chuyển biến của cảnh vật; chính sự nhận ra này như một sự tự ý thức về dòng chảy của thời gian.

Đặc biệt hơn, khi thơ ca không chỉ đơn thuần là miêu tả thiên nhiên mà còn mở ra những suy ngẫm về cuộc sống, như khi tác giả viết về những kỷ niệm, nỗi nhớ quê hương: “Gần gũi và quen thuộc”. Từ đây, bài thơ đã phản ánh sự gắn bó giữa con người và thiên nhiên, khơi dậy trong lòng người đọc những cảm xúc sâu lắng về quê hương, về ký ức, tạo nên một mạch tâm trạng đầy cồn cào.

Như vậy, "Sang thu" không chỉ khiến người đọc say sưa với vẻ đẹp của mùa thu, mà còn "thức tỉnh" họ trước những suy nghĩ về thời gian, về cuộc đời và những gắn bó thiêng liêng. Qua từng câu chữ, Hữu Thỉnh đã chứng minh rằng thơ ca có sức mạnh để não nề tâm hồn, thôi thúc con người suy nghĩ về chính mình và về thế giới xung quanh. Quan niệm của Chế Lan Viên vì thế được khẳng định, khi thơ không chỉ là tiếng nói từ trái tim mà còn là tiếng gọi của lý trí, khơi dậy những khát vọng sống đẹp trong mỗi con người.