Nguyễn Du (1765-1820), tên chữ là Tố Như, hiệu là Thanh Hiên, quê ở tỉnh Hà Tĩnh. Từ thuở còn niên thiếu, ông lưu lạc khắp nơi vì biến cố gia đình, vì vậy trong những tháng ngày lam lũ gió bụi, tâm hồn ông rộng mở trước nhiều hoàn cảnh con người trong xã hội phong kiến tàn độc, từ đó viết lên bao tác phẩm đi vào lòng người, sống mãi với thời gian. Tấm lòng nhân đạo và cảm quan hiện thực sâu sắc của ổng được thể hiện qua rất nhiều tác phẩm như Đoạn trường tân thanh (Truyện Kiều), Thanh Hiên thi tập, Văn tế thập loại chúng sinh,… Trong đó kiệt tác Truyện Kiều được đánh giá là “kiệt tác độc nhất vô nhị của văn học trung đại Việt Nam” bằng sự sáng tạo của Nguyễn Du lấy nguồn cảm hứng từ tác phẩm Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm tài nhân và bằng trái tim của một nhà nhân đạo, một tuyệt đỉnh văn phong trong một đại thi hào tài hoa của dân tộc.

Truyện Kiều là một kiệt tác kinh điển được viết bằng chữ Nôm, gồm 3254 câu thơ lục bát. Tên in khắc đầu tiên của tác phẩm này là “Đoạn trường tân thanh” (Tiếng kêu mới về nỗi đau lòng đứt ruột), tên gọi Truyện Kiều là do nhân dân truyền miệng về sau này. Cốt truyện của Truyện Kiều được chia làm ba phần: gặp gỡ và đính ước, gia biến và lưu lạc, đoàn tụ, nội dung chính kể về nàng Kiều tài sắc nhưng bạc mệnh, vì gia biến phải bán mình chuộc cha, chấp nhận sống cô đơn nơi chốn lầu xanh đầy rẫy cám dỗ, hiểm nguy làm bao thế hệ xúc động, xót thương cũng như lên án gay gắt xã hội cũ tàn độc. Cho đến một ngày, nàng Kiều được một vị anh hùng khí chất hơn người đem lòng thương cảm, chuộc nàng ra khỏi lầu xanh, đưa nàng về sống những ngày tháng “hương lửa đương nồng”. Đoạn trích Chí khí anh hùng trích từ phần 2: Gia biến và lưu lạc. Chỉ mới bên nhau nửa năm, tình cảm còn mặn nồng thế nhưng vì sự nghiệp, vì khát khao con đường công lý vinh quang, Từ Hải đã dứt áo ra đi, chỉ để lại cho Kiều lời hứa hẹn “rước nàng nghi gia”

“Nàng rằng: “Phận gái chữ tòng,

Chàng đi thiếp cũng một lòng xin đi.”

Lời Thúy Kiều tha thiết, chàng – thiếp không nỡ rời xa, mới vừa đây còn nồng nàn tình nghĩ, thế mà giờ Từ Hải kiên quyết ra đi, nàng làm sao không lo lắng cho được. Theo luật Nho giáo xưa, người phụ nữ phải: “Tại gia tòng phụ, xuất giá tòng phu, phu tử tòng tử.”, Kiều rằng “Phận gái chữ tòng” là lẽ đương nhiên, dù chưa lễ nghi nên duyên chồng vợ, nhưng với những tình cảm da diết, nàng coi Từ Hải là người chồng của mình, chồng đi đâu thì người vợ theo đó, cốt chỉ để quan tâm, lo lắng, chăm sóc miếng ăn giấc ngủ, làm trọn đạo phu thê. “Một lòng xin đi”, Kiều chẳng ngại gian nan phía trước, mong muốn theo chồng là mong muốn chính đáng của một người vợ, đặc biệt là vợ của một người anh hùng hảo háng. Từ đây, ta cảm động thay tình cảm nồng thắm Kiều dành cho Từ Hải, nàng không nỡ rời xa, nguyện đối mặt trước những khó khan, hy sinh vì chàng. Không phụ lòng nàng, Từ Hải vẫn đáp lại tình cảm, thừa nhận mối quan hệ phu thê, thế nhưng từ chối không cho nàng đi cũng chỉ vì lo cho nàng:

“Từ rằng: “Tâm phúc tương tri,

Sao chưa thoát khỏi nữ nhi thường tình?”

Từ đáp lại một cách dịu dàng, khẳng định hai người đã “tâm phúc tương tri”, tức họ đã sống cùng nhau, đã hiểu nhau ít nhiều, tình cảm chẳng thể chối bỏ. Tiếp đo Nguyễn Du khéo léo sử dụng câu hỏi tu từ chứa rất nhiều tâm tư của Từ Hải: “Sao chưa thoát khỏi nữ nhi thường tình?”. Một người đàn ông muốn dựng nghiệp lớn, thế sao vẫn vướng bận phận nữ nhi nhỏ bé? Một chút oán trách, một chút giải thích rằng nay chàng ra đi lấy việc dựng nghiệp làm đầu, mai sau có danh có tài mới trở về bên nàng sống yên bề gia thế, cớ sao nàng còn muốn níu chân, làm chàng vướng bận. Thương Kiều, Từ Hải lập tức cho nàng một lời hẹn đầy kiên quyết làm yên lòng nàng ở lại cũng như vững tâm chàng ra đi:

“Bao giờ mười vạn tinh binh,

Tiếng chiêng dậy đất, bóng tinh rợp đường.

Làm cho rõ mặt phi thường,

Bấy giờ ta sẽ rước nàng nghi gia.

Bằng nay bốn bể không nhà,

Theo càng them bận, biết là đi đâu?

Đành lòng chờ đó ít lâu,

Chầy chăng là một năm sau vội gì!”