Nguyên nhân dẫn tới sự sụp đổ của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu:

- Kinh tế trì trệ kéo dài do cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, thiếu linh hoạt, không bắt kịp với sự phát triển của thế giới, dẫn đến đời sống nhân dân khó khăn.

- Chính trị bảo thủ, mất dân chủ khi bộ máy lãnh đạo chậm đổi mới, xa rời quần chúng, thiếu minh bạch, gây bất mãn trong xã hội.

- Không theo kịp cách mạng khoa học - kĩ thuật, dẫn đến tụt hậu so với phương Tây, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ và quân sự.

- Tác động từ cuộc “Chiến tranh lạnh” làm Liên Xô hao tổn nhiều nguồn lực vào chạy đua vũ trang và viện trợ cho các nước khác.

- Cải tổ sai lầm dưới thời Gorbachev, nhất là về chính trị, đã khiến bộ máy nhà nước rối loạn, mất kiểm soát, tạo điều kiện cho các thế lực chống phá nổi dậy.

Một sự kiện gắn liền với những nguyên nhân đó: Sự kiện Bức tường Berlin sụp đổ (9/11/1989)

Ý nghĩa: Là biểu tượng rõ rệt nhất của sự chia cắt Đông - Tây và chế độ xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu. Việc bức tường bị phá bỏ là hệ quả của làn sóng dân chủ hóa, sự yếu kém của chính quyền Đông Đức và không còn nhận được sự hậu thuẫn cứng rắn từ Liên Xô.