Du lịch tác động tích cực đến công tác bảo tồn di sản văn hóa bằng cách tạo nguồn kinh tế để trùng tu, phát huy giá trị di sản, nâng cao nhận thức cộng đồng và thúc đẩy phát triển bền vững. Tuy nhiên, du lịch cũng có thể gây ra tác động tiêu cực nếu không được quản lý chặt chẽ như làm biến tướng văn hóa, xâm hại di tích và gây áp lực lên môi trường.
- Tác động tích cực
- Nguồn kinh tế cho bảo tồn: Doanh thu từ du lịch cung cấp nguồn tài chính thiết yếu cho việc trùng tu, phục hồi và bảo vệ di tích, công trình kiến trúc, và các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể khác.
- Phát huy giá trị di sản: Du lịch giúp quảng bá, giới thiệu di sản đến đông đảo du khách trong và ngoài nước, qua đó nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị văn hóa của di sản.
- Thúc đẩy cộng đồng tham gia: Các mô hình du lịch cộng đồng cho phép người dân địa phương tham gia vào việc quản lý, khai thác du lịch và hưởng lợi trực tiếp, từ đó khuyến khích họ chung tay bảo vệ di sản.
- Tạo động lực phát triển: Du lịch văn hóa giúp tạo ra các sản phẩm du lịch độc đáo, thu hút du khách và đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống của người dân địa phương.
- Gìn giữ văn hóa phi vật thể: Hoạt động trình diễn văn hóa, lễ hội trong khuôn khổ du lịch giúp lưu giữ, trao truyền và phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể như nghề truyền thống, âm nhạc, múa, ẩm thực.
- Tác động tiêu cực (nếu không quản lý tốt)
- Biến tướng, thương mại hóa di sản: Một số hoạt động du lịch có thể làm biến tướng, "thương mại hóa" các giá trị văn hóa, gây ảnh hưởng đến tính nguyên gốc và chân thực của di sản.
- Áp lực lên môi trường và di tích: Lượng lớn du khách có thể gây áp lực lên môi trường tự nhiên và các công trình di tích, dẫn đến hư hại do tác động vật lý và ô nhiễm.
- Tệ nạn xã hội: Tình trạng chèo kéo, chặt chém du khách có thể làm ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh của điểm đến và gây mất an ninh trật tự.