“Thơ là cây đàn vô hình của tâm hồn, của nhịp thở trái tim. Suốt bao đời nay, thơ vẫn là cuộc sống, là lương tri, là tiếng gọi con người hãy trở về bản chất thực của mình để tiến lên cao hơn, vươn tới tầm cao của khao khát sống, tới tầm cao của giá trị cuộc sống”. (Hoài Thanh). Những rung động cảm xúc mãnh liệt ấy đã được nhà thơ Nguyễn Văn Song gói trọn trong trang thơ " Một phía làng tôi".

Nguyễn Văn Song là một nhà thơ đậm chất hồn quê, với tình yêu mãnh liệt dành cho quê hương và văn hóa truyền thống. Bài thơ “Một phía làng tôi” được sáng tác theo thể thơ lục bát quen thuộc, gần gũi, là một thi phẩm chứa đựng những xúc cảm sâu lắng về vẻ đẹp của quê hương và những giá trị truyền thống đáng trân trọng. Qua những câu thơ giản dị, chân thành, tác phẩm khơi gợi trong lòng người đọc niềm thương nhớ quê hương, cùng sự thức tỉnh đối với những giá trị tinh thần bất biến của dân tộc.

“Một phía làng tôi” là bức tranh quê hương mộc mạc mà đậm chất thơ. Tác giả dẫn dắt người đọc về với dòng sông phù sa lở bồi gợi hình ảnh người mẹ tảo tần, hy sinh âm thầm. Tiếp đến là những cánh đồng bạt ngàn lúa chín, nơi giọt mồ hôi cần cù hóa thành những hạt cơm thơm dẻo. Bài thơ còn đưa ta trở về với không gian tâm linh của những ngôi nhà đơn sơ, nơi ông bà tổ tiên truyền thụ giá trị văn hóa từ đời này qua đời khác. Sau cùng, bài thơ gợi nhắc đến nét đẹp của nghĩa tình thủy chung, của lòng son sắt với quê nhà, như sợi tơ tình vương vấn mãi.

Mạch cảm xúc xuyên suốt bài thơ là tấm lòng yêu quê hương da diết, sự tri ân cội nguồn và những hoài niệm lắng sâu trong ký ức của tác giả. Mở đầu bài thơ, thi sĩ đã đưa người đọc bước vào khung cảnh bên bờ sông hiền hòa cùng với dòng chảy cảm xúc hòa quyện nỗi nhớ tình thương:

" Làng tôi ở phía bờ sông
Lở bồi thành đục thành trong bao đời
Con sông như thể mẹ tôi
Phù sa lầm lụi dệt lời áo nâu". 

Dòng sông quê hương trong câu thơ “Con sông như thể mẹ tôi” hiện lên gần gũi, mang bóng dáng của người mẹ hiền yêu thương. Tác giả khéo léo sử dụng hình ảnh dòng sông lặng lẽ “phù sa lầm lụi” để ví với sự tảo tần, nhọc nhằn của mẹ, người đã dệt nên tình thương mộc mạc dành cho những đứa con. Sông quê không chỉ là dòng chảy vật chất mà còn là dòng chảy của ký ức, của tình yêu và sự nuôi dưỡng bền bỉ qua bao đời. Men theo dòng chảy cảm xúc, Nguyễn Văn Sing tiếp tục bồi đắp những dư vị đồng quê, tình cảm sâu lắng mà nhà thơ dành cho những người nông dân chân lấm tay bùn miệt mài trên những đồng ruộng sâu:

"Làng tôi ở phía bờ sông
Lở bồi thành đục thành trong bao đời
Con sông như thể mẹ tôi
Phù sa lầm lụi dệt lời áo nâu"

Những cánh đồng sâu nơi quê hương hiện lên thân thuộc với “Ngàn năm bông lúa cúi đầu mà thơm”. Hình ảnh ấy gợi nhắc sự khiêm nhường, nhẫn nại của con người làng quê. Qua biết bao “đắng cay thành gạo thành cơm”, tình cảm của tác giả dành cho những người nông dân cần mẫn càng thêm sâu sắc. Tác phẩm khéo léo khắc họa sự vất vả của đời sống nông thôn, đồng thời tôn vinh giá trị lao động giản dị mà thiêng liêng. Hình ảnh “Nén hương thắp đỏ nếp nhà đơn sơ” là biểu tượng của lòng thành kính, tri ân tổ tiên. Câu thơ mang đến không gian linh thiêng, gợi nhắc mỗi người biết trân trọng quá khứ, biết ơn những giá trị văn hóa mà thế hệ đi trước đã truyền lại. Qua đó, tác giả nhấn mạnh đạo lí uống nước nhớ nguồn ngàn đời của dân tộc ta. 

“Thơ hay là thơ giản dị, xúc động và ám ảnh. Để đạt được cả ba điều đó cùng một lúc vẫn là một bí mật đối với các thi sĩ”. (Trần Đăng Khoa). Khép lại bài thơ, Nguyễn Văn Song đã một lần nữa khẳng định vẻ đẹp tâm hồn con người, đó là nghĩa tình thủy chung – Nét đẹp truyền thống:

"Làng tôi ở phía tơ giăng
Bao nhiêu con nhện tình bằng nhớ thương
Bước chân cuối nẻo gió sương
Hồn quê một mảnh còn vương tơ làng".

Trong những câu thơ cuối, hình ảnh con nhện giăng tơ xuất hiện tự nhiên mà đậm chất ca dao: “Bao nhiêu con nhện tình bằng nhớ thương”. Nó gợi lên nét đẹp thủy chung, lòng son sắt trong tình yêu đôi lứa, tình nghĩa xóm làng, và tình yêu quê hương. Những sợi tơ nhện tưởng chừng mỏng manh nhưng bền chặt, như chính mối dây gắn kết giữa con người và cội nguồn, giữa hiện tại và quá khứ.

Với nhịp điệu nhẹ nhàng, chậm rãi, thể lục bát mang đến cho bài thơ sự sâu lắng, êm đềm như tiếng ru của mẹ. Những câu thơ vừa mộc mạc, dễ hiểu lại vừa đậm chất thơ ca dân tộc.Điệp từ “phía” được lặp lại xuyên suốt bài thơ, tạo nên những liên tưởng phong phú, đa chiều: từ phía bờ sông, phía ruộng sâu, đến phía ông bà, phía tơ giăng. Mỗi phía không chỉ là một không gian cụ thể mà còn là một miền ký ức, một mảnh tâm hồn của tác giả dành cho quê hương.Tác giả sử dụng hình ảnh quen thuộc và lời thơ giản dị, như chính lời kể tâm tình của người con xa quê. Chính sự mộc mạc này làm nên sức lay động mạnh mẽ của bài thơ, khiến người đọc cảm nhận rõ nét vẻ đẹp của văn hóa và con người Việt Nam.

Có thể nói “Một phía làng tôi” không chỉ là bài thơ mà còn là một bức tranh sống động, một bài ca yêu quê hương đầy sâu lắng. Bài thơ truyền cho tôi niềm tự hào về văn hóa dân tộc, sự biết ơn đối với những giá trị truyền thống và lòng yêu mến những gì mộc mạc, bình dị.

Đọc bài thơ, tôi nhận ra rằng dù cuộc sống hiện đại có thay đổi đến đâu, thì tình yêu quê hương vẫn luôn là cội nguồn sức mạnh để mỗi người vượt qua khó khăn và trân trọng những điều giản đơn, đáng quý quanh mình. “Một phía làng tôi” chính là lời nhắc nhở đầy yêu thương về cội nguồn của mỗi người con đất Việt.