ĐOẠN VĂN 1: VĂN TẾ THẬP LOẠI CHÚNG SINH

(Trích, Nguyễn Du)

… Cũng có kẻ mắc vào khóa lính

Bỏ cửa nhà gồng gánh việc quan

Nước khe cơm vắt gian nan

Dãi dầu nghìn dặm lầm than một đời

Buổi chiến trận mạng người như rác

Phận đã đành đạn lạc tên rơi

Lập lòe ngọn lửa ma trơi

Tiếng oan văng vẳng tối trời càng thương!

Cũng có kẻ lỡ làng một kiếp

Liều tuổi xanh buôn nguyệt bán hoa

Ngẩn ngơ khi trở về già

Ai chồng con tá biết là cậy ai?

Sống đã chịu một đời phiền não

Thác lại nhờ hớp cháo lá đa

Đau đớn thay phận đàn bà,

Kiếp sinh ra thế biết là tại đâu?

(Theo Phong Châu, Văn tế cổ và kim, NXB Văn hoá, Hà Nội, 1960, trang 168)

Em hãy viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) phân tích đoạn trích?

             Đoạn thơ trên đã phê phán, tố cáo số phận nghiệt ngã của người dân thời loạn lạc. Thời loạn lạc, có người bị cuốn vào áo lính, bị buộc phải nhập ngũ mặc dù không muốn. Qua đây, có thể liên hệ với hình ảnh người chinh phu trong tác phẩm "Nỗi niềm chinh phụ" của Đặng Trần Côn khi chàng cũng phải ra trận, phải xa gia đình, xa vợ con. Cụm từ "gồng gánh" đã diễn tả sự vất vả của người dân. Họ không chỉ phải gánh cả việc nhà mà còn bị đẩy vào, bị buộc phải gánh lấy việc của nhà nước. Ngày thường, bữa cơm của họ vốn đã đạm bạc nay lại phải "vắt nước khe, vắt gian nan". Với hình ảnh ước lệ "nước khe cơm vắt" đã khắc hoàn cảnh nghèo đói, cơ cực của người dân trong hoàn cảnh loạn lạc. Đó chính là hậu quả từ chiến tranh. Trong bài thơ "Đói" của Bàng Bá Lân cũng từng nhấn mạnh hoàn cảnh của những người dân vô tội:

"Năm Ất Dậu, tháng ba, còn nhớ mãi

Giống Lạc Hồng cực trải lắm đau thương!

Những thây ma thất thểu đầy đường,

Rồi ngã gục không đứng lên vì ... đói!"

Dù phải chịu cảnh "dãi dầu nghìn dặm lầm than" nhưng không phải trong chốc lát mà họ phải chịu cả cuộc đời. Câu thơ tạo nên bi kịch không phải của cá nhân mà là tất cả người dân. Câu thơ tiếp theo đã mạnh mẽ phê phán sự tàn nhẫn của chiến tranh; tại thời điểm ấy, mạng người bị xem như cỏ rác, họ dễ dàng bị những kẻ cầm quyền mang ra để làm vật hy sinh nhưng họ chẳng thể làm gì khác ngoài cam chịu chấp nhận trong bất lực. Hình ảnh trận chiến như "ngọn lửa ma trơi", như những con quái vật thiêu đốt sinh mạng của những mảnh đời vô tội. Qua đó, tác giả nhấn mạnh sự đáng sợ của chiến tranh và sự cảm thông cho những con người bất hạnh. Nỗi bất hạnh của người dân lớn đến nỗi tiếng kêu oan của họ vang vọng giữa trời đêm càng gợi ra sự thương cảm vô cùng cho sự bất công họ phải chịu. Họ gồng gánh cả vận mệnh dân tộc nên đành phải bỏ lỡ hạnh phúc và thậm chí còn có kẻ phải "lỡ làng một kiếp". Câu thơ đã tố cáo tội trạng của chiến tranh đã gây ra đau khổ cho tất cả mọi người. Nếu như những câu thơ trước nói về nỗi khổ cực của những con người phải lên chiến trường thì câu thơ thứ chín của đoạn thơ đã nói lên nỗi khổ của những người phụ nữ trong thời loạn lạc. Những người phụ nữ ấy vì cơm áo nên dù tuổi còn rất trẻ đã bị đẩy vào nghề buôn bán "nguyệt, hoa" và đến khi già, họ lại phải chịu cảnh bơ vơ, "ngẩn ngơ", không nơi nương tựa. Việc sử dụng câu hỏi tu từ "Ai chồng con tá biết là cậy ai"? càng làm nổi bật sự thống khổ, số phận ê chề của những người phụ nữ trong thời chiến. Cả cuộc đời họ sống "đã chịu một đời phiền não" và ngay cả khi chết cũng chỉ được người đời cho chút "cháo lá đa". Qua đó phản ánh nỗi khốn khổ tột cùng nhưng lại chỉ có chút lòng thương của số phận con người thời chiến. "Đau đớn thay phận đàn bà" là lời than cũng như thể hiện thái độ thương cảm cho số phận hẩm hiu của người đàn bà. Và câu thơ cuối sử dụng biện pháp câu hỏi tu từ mang tính trăn trở, chất vất rằng tại sao mình lại sinh ra trong cái kiếp khổ cực như vậy. Tóm lại, bằng biện pháp nghệ thuật đặc sắc cùng giọng điệu oán thán, phê phán; đại thi hào Nguyễn Du đã tái hiện bi kịch xã hội thời loạn lạc, đồng thời thể hiện sự xót xa, phê phán sự tàn khốc của chiến tranh và bất công xã hội.

@LP