năm 1527 nhà Mạc được thành lập như một bộ phận qua lại trung thành với nhà Lê lại ra sức chống đối nhằm khôi phục lại Vương Triều LÊ.

- Năm 1533, ở vùng Thanh Hóa, nhiều cựu thần của nhà Lê (đứng đầu là Nguyễn Kim) lấy danh nghĩa “phù Lê diệt Mạc" đưa Lê Duy Ninh lên làm vua, thiết lập lại vương triều, sử cũ gọi là Nam triều để phân biệt với Bắc triều (của nhà Mạc ở phía bắc).

Cuộc xung đột Nam - Bắc triều diễn ra trong gần 60 năm (1533 - 1592). Cuối cùng, Nam triều chiếm được Thăng Long (Đông Kinh), nhà Mạc chạy lên Cao Bằng, xung đột chấm dứt.

- Năm 1545, Nguyễn Kim chết, con rể là Trịnh Kiểm lên thay, nắm toàn bộ binh quyền.

- Người con thứ của Nguyễn Kim là Nguyễn Hoàng đã xin vào trấn thủ Thuận Hóa, Quảng Nam. Mục đích ra đi của Nguyễn Hoàng là bảo vệ bản thân cùng dòng họ tránh bị Nguyễn Kim tiêu diệt. Cũng từ đây, Nguyễn Hoàng bắt đầu xây dựng một thế lực riêng ở vùng đất Thuận Hóa, Quảng Nam.

- Sau khi ông mất, con cháu đời sau nối nhau cầm quyền, nhân dân gọi là "chúa Nguyễn" ở Đàng Trong để phân biệt với “chúa Trịnh” ở Đàng Ngoài.

năm 1613 Nguyễn Hoàng mất con trai là Nguyễn Phúc Nguyên lên hay đã tỏ rõ Thái độ đối lập và chấm dứt việc nộp thuế cho họ Trịnh.

- năm 1627 xung đột trịnh-nguyễn bùng nổ kéo dài đến năm 1672 hai bên ngừng chiến.