Bài thơ:

Thu đến cây nào chẳng lạ lùng,
Một mình lạt thuở ba đông.
Lâm tuyền ai rặng già làm khách,
Tài đống lương cao ắt cả dùng.

 _Tùng - Nguyễn Trãi_

Bài làm: 

Ai đã từng đọc bài thơ nổi tiếng “Chansons D’automne” của thi sĩ lừng danh Pháp quốc Paul Verlaine đều cảm thấy lòng mình bồi hồi và xúc động. Không xúc động sao đựơc khi nhà thơ đa tình này đã rung cảm hồn mình thành những dòng thơ bất hủ sau đây để nức nở về tình thu bên bờ sông Seine tuyệt đẹp năm nào:

Tiếng đàn ai đó lê thê

Vĩ  cầm réo rắt ê chề lòng đau

Bơ vơ chuông đổ đồng hồ

Lòng như héo hắt thu tàn năm xưa

Bao kỷ niệm, theo gió đưa

Cuốn theo lệ đổ chưa vừa xót xa

Bao năm lữ thứ xa nhà

Giang hồ phiêu bạt lá vàng tả tơi…”

                                        (Lãng Du)

Thật vậy, mùa thu là mùa của tình yêu, mùa của lá vàng rơi rụng. Mùa thu là mùa của những cặp tình nhân dìu nhau đi dưới nắng thu để thưởng thức bầu không khí mát mẻ trong lành, rồi trao cho nhau những nụ hôn nồng cháy để rồi cùng nhau nhìn lá vàng rơi, rơi mãi tận cuối chân trời. Bài thơ “Tùng” dù chỉ gồm bốn câu ngắn gọn nhưng lại chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa, qua đó thể hiện tinh thần kiên cường, bất khuất của con người cùng với niềm tin vào giá trị bền vững của phẩm chất sống. Qua hình ảnh cây tùng trong mùa thu, Nguyễn Trãi đã gửi gắm thông điệp về sự độc lập, tự chủ và lòng tự trọng, dù cho cuộc đời có trải qua bao sóng gió, thử thách của thời gian.

Câu thơ đầu tiên “Thu đến cây nào chẳng lạ lùng” mở ra bối cảnh thiên nhiên mùa thu. Mùa thu vốn mang vẻ đẹp trầm mặc, u buồn nhưng lại ẩn chứa sự chuyển mình của thời gian. Tác giả dùng “lạ lùng” để nhấn mạnh vẻ ngoài biến đổi của mọi cây cối khi bước vào mùa thu – từ những màu lá chuyển sắc cho đến hình dáng bào mòn theo thời gian. Tuy nhiên, ở đây, “cây nào chẳng lạ lùng” lại không nhằm nói rằng mọi cây đều trở nên khác thường, mà ngầm gợi ý rằng mùa thu làm bộc lộ bản chất thật của chúng. Qua đó, Nguyễn Trãi dần dẫn dắt người đọc đến với hình ảnh đặc biệt – cây tùng, cây đã vượt lên trên sự biến đổi của thời gian để thể hiện sức sống kiên cường.

Tiếp theo, “Một mình lạt thuở ba đông” là câu thơ đầy chất trữ tình nhưng cũng chứa đựng nỗi niềm cô đơn, lặng lẽ của người trồng và của thiên nhiên. “Một mình” nhấn mạnh sự đơn độc, sự tách biệt, không gắn bó với những đám mây lá chung. “Lạt thuở ba đông” có thể hiểu theo nghĩa ẩn dụ, như biểu hiện của ba mùa đông – mùa của rét mờ, của sự khắc nghiệt và cô độc. Dù đơn độc giữa chốn thời gian bao la, cây tùng vẫn đứng vững, tựa như người con già trung kiên cường trước bão giông, không chịu khuất phục trước sóng gió của cuộc đời. Hình ảnh ấy khiến người đọc liên tưởng đến những con người kiên cường, dù đơn độc giữa cuộc đời rộng lớn nhưng vẫn giữ vững niềm tin và phẩm giá của mình.

Câu thứ ba “Lâm tuyền ai rặng già làm khách” mở rộng khung cảnh thiên nhiên, chuyển từ hình ảnh riêng lẻ của cây tùng sang mối liên hệ giữa con người với thiên nhiên. “Lâm tuyền” không chỉ đơn thuần là khu rừng cây mà còn là không gian của thời gian, nơi mọi vật cùng tồn tại và giao hòa. “Ai rặng già làm khách” có thể được hiểu là dù cho con người hay tự nhiên đều đều trải qua quá trình lão hóa, đều phải trở thành “khách” trên đời, nhưng có những thứ lại tồn tại bất biến, bất chấp thời gian – như cây tùng. Qua đó, tác giả muốn nói rằng, dù người đời có qua đi, những giá trị chân thật, kiên cường luôn được ghi dấu, tồn tại như những “khách” trung thành trong lòng đất. Đây cũng là lời nhắc nhở mỗi con người về việc gìn giữ phẩm chất sống, không nên mờ nhạt theo thời gian.

Cuối cùng, “Tài đống lương cao ắt cả dùng” như một kết luận đầy triết lý. Câu thơ này có thể được hiểu theo hai hướng: Một là nói về giá trị vốn có của cây tùng – dù cho gọn gàng, dù cho đơn sơ nhưng “tài” (tài năng, phẩm giá, nghị lực sống) của nó lại luôn hiện hữu và hữu ích trong mọi hoàn cảnh. Hai là ẩn dụ cho ý chí, năng lực nội tại của con người – dù cho trong cuộc đời có trải qua bao biến cố, thăng trầm thì tài năng và phẩm giá thật sự của con người sẽ luôn được “dùng” và trân trọng. Câu thơ gửi gắm thông điệp rằng, không cần phải khoe khoang hay phô trương, giá trị chân chính sẽ tự tỏa sáng và được đón nhận bởi thời gian.

Bài thơ “Tùng” của Nguyễn Trãi tuy ngắn gọn nhưng chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa, thể hiện tinh thần tự chủ, kiên cường của con người qua hình ảnh cây tùng – biểu tượng của sức sống bất khuất giữa thiên nhiên hùng vĩ và thời gian vô tình. Hình ảnh cây tùng đứng một mình giữa mùa đông lạnh giá nhưng vẫn giữ vững bản chất, vẫn toả ra giá trị quý báu của chính nó, đã trở thành ẩn dụ cho con người có lòng tự trọng, có niềm tin vững chắc vào chính mình dù cho cuộc đời có bao thử thách. Nguyễn Trãi đã thông qua đó gửi gắm một thông điệp nhân sinh sâu sắc: trong cuộc sống, dù có đơn độc, dù có lạc lõng giữa dòng đời hối hả, mỗi con người cũng cần biết giữ gìn và phát huy những phẩm chất tốt đẹp vốn có, bởi chỉ có như vậy, giá trị của bản thân mới được khẳng định và tỏa sáng vượt qua mọi bão giông.

Không chỉ dừng lại ở đó, bài thơ còn mang tính triết lý về mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên. Khi mọi vật đều đổi thay theo thời gian, những giá trị chân thật – dù là của con người hay của thiên nhiên – luôn tồn tại bất biến. Cây tùng không chỉ là hình ảnh của sự kiên cường mà còn là biểu tượng của lòng trung thành, của sự bền bỉ không khuất phục trước số phận. Qua đó, Nguyễn Trãi cũng mong muốn khẳng định rằng giá trị sống thực sự không đến từ sự hào nhoáng, phô trương mà xuất phát từ sự bền bỉ, sự tự chủ và lòng trung thực của mỗi con người. Từ góc nhìn nhân sinh, “Tùng” như một lời nhắc nhở về việc tự lập, tự cường, không phụ thuộc vào những thứ phù phiếm bên ngoài. Chính phẩm chất “tùng” – bền bỉ, tự chủ, trụ vững giữa bão giông – mới là thứ “tài” thực sự mà mỗi con người cần phải vun đắp và gìn giữ. Những ai biết trân trọng giá trị nội tại của mình, dù có đơn độc giữa dòng đời rộng lớn, thì cũng sẽ luôn tỏa sáng và có được sự công nhận từ xã hội. Qua bài thơ “Tùng”, Nguyễn Trãi đã khéo léo sử dụng hình ảnh thiên nhiên để nói lên chân lý nhân sinh. Mỗi chúng ta, trong cuộc sống hiện đại, dù phải đối mặt với những áp lực, thử thách không ngừng, cũng nên học theo cây tùng – biết kiên cường, biết tự chủ, và luôn giữ vững giá trị bản thân. Bởi chính những phẩm chất ấy mới tạo nên sức mạnh nội tại, giúp chúng ta vượt qua mọi khó khăn và khẳng định được con người mình trong một xã hội đầy biến động.

Như vậy, bài thơ “Tùng” của Nguyễn Trãi không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật với những hình ảnh thiên nhiên tinh tế, mà còn là bản tuyên ngôn về sức mạnh nội tại, về lòng tự trọng và sự bền bỉ của con người. Qua đó, tác giả đã để lại cho đời một thông điệp nhân văn sâu sắc, nhắc nhở mỗi người hãy luôn trân trọng và phát huy giá trị nội tại của bản thân, dù cho cuộc sống có bao biến cố, thử thách. Đây cũng chính là bài học quý báu mà mỗi chúng ta cần ghi nhớ và áp dụng vào cuộc sống thường nhật.