Phân tích đoạn trích "đưa tiễn chinh phu phụ" nhớ cs liên hệ bài khác cùng đề tài vs

             Nếu nhắc đến những tác phẩm gây tiếng vang lớn trong nền thơ ca văn học Việt Nam thì chắc chắn không thể không nhắc đến những tác phẩm của thời kì trung đại. Và sâu hơn thế nữa là những tác phẩm về cuộc đời, số phận của những người phụ nữ trong xã hội xưa. Có lẽ, đề tài về người phụ nữ xưa luôn khiến cho người đọc bị cuốn vào, không thể rời mắt nên mới nổi bật như vậy. Nhắc đến người phụ nữ trong văn học trung đại, trung ta không thể không nhắc tới hình ảnh về một người phụ nữ với nỗi cô đơn, sự buồn thương trong khoảnh khắc đưa tiễn chồng ra trận. Đó là hình ảnh người phụ nữ trong đoạn trích "Đưa tiễn chinh phu" thuộc tác phẩm "Chinh phụ ngâm" của tác giả Đặng Trần Côn.

            Đặng Trần Côn sống vào khoảng nửa đầu thế kỷ $XVIII$, quê ông ở Hà Nội. Ông rất thông minh và ham học. Ông đậu sử nhân và thăng dần đến chức Ngự sử đài. Ông có rất nhiều tác phẩm nổi tiếng, có thể kể đến như: Thiềm cung khuê oán$-$ Xuân dạ hoài tình nhân; Yên tự vãn chung; Tiêu Tương dạ vũ;... và trong đó không thể không nhắc đến tác phẩm "Chinh phụ ngâm" với đoạn trích "Đưa tiễn chinh phu".

"Đường rong ruổi lưng đeo cung tiễn,

Buổi tiễn đưa lòng bận thê noa,

Bóng cờ tiếng trống xa xa,

Sầu lên ngọn ải, oán ra cửa phòng."

Đoạn thơ là cảnh chia tay giữa người chinh phụ và người chinh phu trong buổi ra trận. Trang nam tử "lưng đeo cung tiễn" lên đường thực hiện chí nam nhi nhưng trong lòng vẫn không khỏi vướng bận "thê noa". Nhưng nỗi bận lòng ấy không chỉ ở phía của người nam nhân mà còn cả ở người hậu phương. Nỗi lòng của người chinh phụ và người chinh phu lan rộng từ "cửa phòng" đến "ngọn ải". Âm thanh "tiếng trống xa xa" cùng bóng cờ không chỉ gợi không khí chiến tranh mà còn gợi lên sự bi thương, cô đơn giữa người đi và người ở. Cũng trong tác phẩm "Truyện Kiều" của Nguyễn Du có viết:

"Người lên ngựa, kẻ chia bào

Rừng phong thu đã nhuốm màu quan san."

Hai câu thơ trong "Truyện Kiều" cũng tái hiện sự bi thương nhuốm màu lên thiên nhiên. 

            Đến với sáu câu thơ tiếp theo là chí kí của người chinh phu:

"Chàng tuổi trẻ vốn dòng hào kiệt,

Xếp bút nghiên theo việc đao cung.

Thành liền mong tiến bệ rồng,

Thước gươm đã quyết chẳng dong giặc trời.

Chí làm trai dặm nghìn da ngựa,

Gieo Thái Sơn nhẹ tựa hồng mao."

GIống với những người lính trong thơ của Quang Dũng, người chinh phu cũng từ bỏ con đường "bút nghiên" để theo đuổi chí làm trai (ra trận giết giặc lập công). Chí khí anh hùng được thể hiện qua hình ảnh "dặm nghìn da ngựa" và "gieo Thái Sơn nhẹ tựa hồng mao". Chí khí ấy khiến người ta liên tưởng đến "Bình ngô đại cáo" của Nguyễn Trãi:

"Đem đại nghĩa để thắng hung tàn,

Lấy chí nhân để thay cường bạo."

            Cũng chính vì chí lớn ấy, chàng đành phải bỏ lại người vợ của mình để lên đường ra trận. Và chính điều đó cũng góp phần tạo nên cuộc tiễn biệt đầy lưu luyến, bịn rịn của đôi vợ chồng:

"GIã nhà đeo bức chiến bào,

Thét roi cầu Vị ào ào gió thu.

Ngòi đầu cầu nước trong như lọc,

Đường bên cầu cỏ mọc còn non.

Đưa chàng lòng rười rượi buồn,

Bộ khôn bằng ngựa, thủy khôn bằng thuyền.

Nước có chảy mà phiền khôn rửa,

Cỏ có thơm mà dạ chẳng khuây."

Cảnh tiễn biệt ấy diễn ra trong không gian hiu hắt của thiên nhiên với gió thu, nước trong và cỏ non. Những hình ảnh ấy gợi nên sự tĩnh lặng, chia phôi. Nỗi buồn thương, lo lắng của người chinh phụ như chất chồng, chan chứa trong suy nghĩ, tâm tư. Từ láy "rười rượi" vừa diễn tả nỗi buồn khôn tả vừa thể hiện bộ mặt ủ rũ. Nỗi sầu thương ấy càng được thể hiện rõ hơn qua câu thơ đối lập "Nước có chảy mà phiền khôn rửa / Cỏ có thơm mà dạ chẳng khuây". Có thể thấy, bằng biện pháp tả cảnh ngụ tình, nỗi buồn của người chinh phụ dường như càng tăng thêm theo thời gian và còn nhuốm vào cả cảnh vật. Trong bài thơ "Những giọt lệ" của Hàn Mặc Tử, ta cũng thấy được nỗi buồn khôn nguôi trong cảnh chia xa:

"Người đi, một nửa hồn tôi mất

Một nửa hồn tôi bỗng dại khờ."

Cũng chính vì sự lưu luyến ấy nên mới: "Nhủ rồi tay lại cầm tay / Bước đi một bước giây giây lại dừng". Hai câu thơ cho thấy tình yêu sâu nặng giữa người đi và người ở nhưng hoàn cảnh lại không cho phép họ ở bên nhau. Với nhịp thơ chậm $(2/2/2)$, người đọc dường như cũng cảm nhận được sự ngập ngừng, cứ bước một bước rồi lại dừng lại. Nhưng dù có không nỡ thì người nam nhân vẫn phải lên đường để thực hiện chí hướng của mình, để lại người chinh phụ với nỗi niềm thương nhớ khôn nguôi:

"Chàng thì đi cõi xa mưa gió,

Thiếp thì về buồng cũ chiếu chăn.

Đoái trông theo đã cách ngăn,

Tuôn màu mây biếc trải ngàn núi xanh.

Cùng trông lại mà cùng chẳng thấy,

Thấy xanh xanh những mấy ngàn dâu,

Ngàn dâu xanh ngắt một màu,

Lòng chàng ý thiếp ai sầu hơn ai?"

Bốn câu thơ đầu là sự đối lập giữa hai không gian, hai cuộc đời khi người chinh phu phải chịu gió bụi trên chiến trường còn người chinh phụ lại phải chờ đợi trong cô đơn, lạc lõng. Nàng ngoái đầu trông theo hướng chồng ra trận nhưng chỉ thấy "màu mây biếc trải ngàn núi xanh". Nhưng không chỉ nàng ngóng trông mà cả chồng nàng cũng thế. Cả hai người cùng hướng về nhau nhưng cũng chỉ thấy màu xanh của ngàn dâu. Khoảng cách ấy mênh mông, quá khó để vượt qua để rồi một câu hỏi tu từ được thốt lên cho thấy sự tuyệt vọng, cô đơn đến tột cùng. Nỗi cô đơn, tuyệt vọng của người chinh phụ cũng khiến người ta liên tưởng đến một câu ca dao cổ như thế này:

"Chim bay về núi tối rồi,

Anh đi em ở biết nơi nào tìm."

            Qua đoạn trích, có thể thấy được nỗi đau đớn xót xa của người phụ nữ trong thời buổi chiến tranh loạn lạc. Nhưng cũng từ đó, ta thấy được chí khí của người anh hùng hào kiệt. Bài thơ xứng đáng là áng thơ bất hủ và sẽ còn lưu truyền, tồn tại mãi với thời gian.

@LP