Mẹ là đề tài đã quá quen thuộc trong thơ văn nhưng mỗi lần một tác phẩm về mẹ xuất hiện lại làm thổn thức biết bao trái tim độc giả. Một tác phẩm là những người mẹ, mỗi người mẹ là biết bao tình yêu thương, sự hi sinh. Và mẹ của Đặng Minh Mai cũng vậy, một người mẹ đầy tảo tần, chịu thương chịu khó và luôn yêu thương con qua tác phẩm "Chỉ có thể là mẹ".

Xuyên suốt tác phẩm là hình ảnh người mẹ mong manh và đầy sự kham khổ, phải chăng đó chính là sự đánh đổi, hi sinh của mẹ. Tuổi đã tắt nắng, khi quay về mẹ mới xuất hiện với hình hài xuôi xát gầy gò:

Nắng dần tắt trên con đường nhỏ

Dáng mẹ gầy giẹo giọ liêu xiêu

Mẹ về để nấu cơm chiều

Bữa cơm đạm bạc thương yêu ấm lòng

Mãi đến khi tắt nắng mới thấy bóng mẹ và mẹ phải vất vả thức dậy từ lúc nắng còn chưa lên hẳn, lo toan cả ngày đến tận chiều tối mới có thể trở về. Dáng ảnh mẹ bóng mờ hiện lên đầy xót xa "giẹo giọ liêu xiêu". Mẹ xuất hiện đầy gầy gò và dường như đã biết bao sự nhọc nhằn, kham khổ. Người phụ nữ đảm đang, phải mang dáng hình nhẹ nhàng, thanh thoát nhưng mẹ có con, có gia đình sẽ phải lo toan nhiều nên đâu còn nghĩ cho mình. Mẹ vất vả, hao gầy tất cả cũng chỉ vì con:

Mẹ về để nấu cơm chiều

Bữa cơm đạm bạc thương yêu ấm lòng

Có thể mẹ còn việc chưa xong, vất vả và thêm một chút con càng ấm nồng, no. Nhưng chiều rồi mẹ phải trở về để nấu cơm chiều, bữa cơm ấy tuy đạm bạc ít ỏi nhưng lại ấp áp tình thương.

Cả cuộc đời mẹ chẳng phút giây nào mẹ nghỉ cho mình, tất cả đều lo cho chồng cho con:

Cả đời mẹ long đong vất vả

Cho chồng con quên cả thân mình

Một đời mẹ đã hi sinh

Tuổi xuân phai nhạt nghĩa tình đượm sâu

Cuộc đời người phụ nữ dường như luôn gắn liền với 2 chữ hi sinh: lo cho chồng, cho con thì họ có cả lòng con. Vì gia đình mà mẹ hi sinh vất vả và quên mình, bởi với họ tổ ấm hạnh phúc đầm ấm là niềm vui, mềm hạnh phúc duy nhất của họ. Buồn sao cánh đánh đổi thanh xuân tươi trẻ để đổi lấy hạnh phúc gia đình, cho nghĩa tình thêm đượm sâu. Mẹ là đức hi sinh cao cả người phụ nữ Việt Nam, một sự đánh đổi của tình yêu thương.

Vì chồng và con mà người phụ nữ trẻ trung, xinh đẹp ấy đã thay đổi trở nên già nua, ốm yếu:

Nắng mưa nhuộm màu tóc trắng

Bụi gian nan đọng lắng nếp nhăn

lưng còng chân yếu ánh trong cuối đời.

Qua biết bao năm tháng hi sinh, lam lũ vì gia đình mẹ đã nhuộm màu thời gian đầy vất vả, theo năm, mái tóc đen dệt chẳng còn mà thay vào đó là màu tóc trắng, màu trắng đầy xót xa. Đôi dày làm ta bỗng nhớ đến những câu thơ đầy xót xa của Trương Nam Hương về mẹ:

Thời gian chạy qua tóc mẹ

Một màu trắng đến nôn nao

Lưng mẹ cứ còng dần xuống

Cho con một ngày thêm cao

Thời gian lấy đi của mẹ mái tóc đen, sức khỏe, sự vất vả để lại cho bạn những nếp nhăn nơi khóe mắt. Mẹ phải chấp nhận tất cả như: "răng rụng sòm sầm", "lưng còng tay yếu" chẳng những khắc họa chân thực hình ảnh người mẹ đầy dấu vết thời gian và sự hi sinh mà còn là thể hiện tình cảm yêu thương tha thiết của con. Thời gian khốc liệt đã cướp đi hiện tại, sức khỏe khiến mẹ ngày một già yếu thêm nhưng duy có 4 thứ không bao giờ thay đổi đó là tình yêu mẹ dành cho con.

Tình của mẹ sáng ngời dương thế

Lo cho con tấm bé đến già

Nghĩa tình son sắt cùng cha

Giản đơn dung dị mẹ là mẹ thôi.

Đó là những suy nghĩ của con về mẹ. Phép so sánh "tình mẹ" với ánh dương đã thể hiện tình cảm yêu thương, trọn vẹn và niềm tự hào của con đối với vai mẹ. Mẹ cũng ứng là tình cảm của tất cả người Việt Nam. Từ láy "dung dị", "son sắt" kết hợp với các tính từ "sáng ngời", "giản đơn" càng thêm đậm phẩm chất cao, đẹp của mẹ bầu trời khắp bằng hình ảnh so sánh tuyệt đẹp:

Con đi khắp chân trời góc bể

Ân tình nào sánh xuể mẹ yêu

Đúng là trên cuộc đời này không thể so sánh được với tình mẹ, sánh được tấm lòng độ lượng, bao dung của mẹ. Suốt đời người mẹ nghèo làm lú vất vả, thương chồng, yêu con. Suốt đời mẹ hi sinh mà không nhận lại điều gì, thật cao cả.

"Chỉ có thể là mẹ" là một tác phẩm giàu cảm xúc, dành thương trong người đọc biết bao về tình mẹ, về tình thương vô bờ. Đó là sự biết ơn và tình yêu thương chân thành và những nỗi xót xa thoái (thoáng?) đọng. Mong qua những dòng thơ này ta càng thêm yêu mẹ, thương mẹ mà cố gắng học tập, làm việc để trở thành chỗ dựa cho mẹ.