Nếu may mắn được vua sủng ái, họ có thể được sống trong cung với sự chăm sóc của người khác; nếu không, họ sẽ chịu cảnh bị bỏ rơi và sống trong cô đơn cho đến khi già yếu, sau đó trở về quê chờ chết. Số phận bi thảm của những cô gái này đã cảm động nhiều tác giả nhân đạo như Nguyễn Gia Thiều. Tác phẩm “Cung oán ngâm” của ông chính là bản cáo trạng đối với tội ác của các vua chúa thời Lê, Trịnh, phản ánh sự tàn nhẫn của xã hội đối với số phận những người phụ nữ bất hạnh, những người phải chôn vùi tuổi xuân trong bốn bức tường cung cấm lạnh lẽo, ngày qua ngày.

Đoạn trích “Nỗi sầu oán của người cung nữ” diễn tả sự uất ức và đau khổ của một cung nữ tài sắc, nhưng không được hưởng hạnh phúc và bị bỏ rơi trong cung điện lạnh lẽo khi tuổi xuân còn tươi đẹp.Tác giả miêu tả tâm trạng chờ đợi mòn mỏi, cảm giác tuyệt vọng và bế tắc của người con gái sống cô đơn trong bốn bức tường lạnh lẽo, thấm đẫm sự tuyệt vọng và cay đắng.

Khoảnh khắc xuân đã qua!

Chơi hoa cho rụng nhụy, đã thôi.

“Khoảnh” biểu hiện sự trớ trêu của số phận khi nỗi cô đơn dày vò nàng. Dù sống trong lầu son với đầy đủ tiện nghi, nhưng thiếu vắng hơi người, tất cả chỉ làm tăng thêm nỗi sầu trong lòng nàng.

“Chiều ủ dột, giấc mai khuya sớm,

Vẻ bâng khuâng hồn bướm vẩn vơ.

Thâm khuê vắng ngắt như tờ,

Cửa châu gió lọt, rèm ngà sương gieo.

Ngấn phượng liễn chòm rêu lỗ chỗ,

Dấu dương xa đám cỏ quanh co.

Lầu Tần, chiều nhạt vẻ thu,

Gối loan tuyết đóng, chăn cù giá đông.

”Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ” thể hiện sự chán chường và mệt mỏi của nàng khi nhìn quanh chỉ thấy sự cô đơn và lạnh lẽo.

Cuộc chiến trong hậu cung thực sự là một cuộc chiến tàn nhẫn: “Chém cha cái kiếp chồng chung. Kẻ đắp chăn bông kẻ lạnh lùng”. Tình yêu phải chia sẻ không thể đem lại hạnh phúc đồng đều cho tất cả.

Trên trướng gấm, có thấu chăng?

Mà đay nghiến, uất ức, hằn học:

Giết nhau chẳng bằng Lưu cầu,

Giết nhau bằng cái u sầu, độc chưa!

Trong sự cay đắng, người con gái oán trách kẻ đàn ông bạc tình, cho rằng họ giết nhau bằng u sầu, không cần đến vũ khí hay độc dược, nhưng nỗi buồn đã đủ để khiến người ta chết dần chết mòn.

Tay nguyệt lão chẳng xe duyên thì chớ!

Xe thế này có dở dang không?

Muốn dứt tơ hồng,

Bực bội muốn đạp tiêu phòng mà ra!

Khổ thơ này thể hiện sự mâu thuẫn trong cảm xúc: vừa chán nản với cuộc sống bị lãng quên, vừa khao khát có được hạnh phúc. “Nguyệt lão” là người làm mai nhưng đã để nàng phải sống cuộc đời dở dang. Nàng oán trách số phận và những kẻ bạc tình đã vui vẻ bên người khác, bỏ nàng lại trong sự lạnh lẽo, cô đơn.