1. PTBĐ chính : Biểu cảm.

2. Biện pháp tu từ :

- Điệp ngữ : "Hạt gạo làng ta", "Có"

- Tác dụng :

+ Tạo nhịp điệu uyển chuyển cho lời thơ, khiến cho câu thơ như tuôn trào theo từng đợt cảm xúc mãnh liệt. 

+ Miêu tả hương vị của hạt gạo - kết tinh của những gì thần thúy, tinh túy nhất : mang trong mình sự chắt chiu của đồng quê, của sự chăm chút từ con người, thắm đượm bao mồ hồi nước mắt của những người nông dân lao động, thật thà, chất phác.

+ Thể hiện sự quý trọng, biết ơn của tác giả đối với những công sức, cực khổ của người nông dân vất vả, dãi nắng dầm mưa mới làm được hạt gạo để chúng ta ăn.

. . . .

- So sánh : "Nước như ai nấu" ( so sánh ngang bằng )

- Tác dụng :

+ Làm cho câu thơ thêm sinh động, gợi hình, gợi cảm, gây ấn tượng với người đọc.

+ Gợi lên sự vất vả, khó khăn của những người nông dân trong quá trình lao động để sản xuất ra hạt gạo.

. . . .

- Đối lập : "ngoi lên >< xuống"

- Tác dụng :

+ Thể hiện nỗi niềm gian lao, vất vả của người mẹ khi trưa hè nóng nực đến cả những con vật cũng không chịu được mà mẹ cũng phải xuống ruộng cấy.

+ Làm nổi bật thông điệp, tâm tư tình cảm của tác giả với sự việc được nhắc đến trong câu thơ.

3. Thể thơ : 4 chữ.

4. Ý nghĩa : Nói lên giá trị to lớn của hạt gạo mà chúng ta ăn và lòng biết ơn, kính trọng công lao của những người nông dân, mỗi một hạt gạo là một hạt ngọc vàng đáng giá và cũng là nỗi mệt nhọc, vất vả của những tấm thân một nắng hai sương, phơi mình ra ngoài trời. Qua đó, tác giả muốn gửi gắm thông điệp ý nghĩa đối với mỗi người : Phải biết trân trọng từng bát cơm, hạt gạo mà ta ăn bởi vì để làm ra được những thứ đó, chất chúa sự vất vả, khó khăn.

5. Đoạn thơ đã khơi gợi trong em một suy nghĩ, tâm tư, tình cảm đặc biệt đối với những người nông dân. Họ đã phải làm việc vất vả quanh năm, chân lấm tay bùn để làm nên được hạt gạo như lời ca "dẻo thơm từng hạt - đắng cay muôn phần". Vì vậy, khi hưởng thụ thành quả lao động ấy, bản thân mỗi người phải có thái độ trân trọng, biết ơn người đã đổ mồ hôi, dầm sương dãi nắng. Hạt gạo là hạt ngọc của trời, kết tinh những gì tinh túy nhất của thiên nhiên, của đất trời và cả công sức của người dân lao động.