Nội dung của bài thơ "Mở đầu tập nhật ký" trong "Nhật ký trong tù" của Chủ tịch Hồ Chí Minh là nỗi lòng của người chiến sĩ cách mạng Hồ Chí Minh bị giam giữ mất tự do. Bài thơ vừa nói lên lý do viết tập thơ Nhật ký trong tù, hoàn cảnh sáng tác bài thơ và khát khao tự do của Người. Trong hoàn cảnh tù đày, Người dồn nén suy ngẫm của mình vào những vần thơ bất hủ của tập thơ Nhật ký trong tù. Bài thơ được mở đầu bằng câu thơ "Ngâm thơ ta vốn không ham / Nhưng vì trong ngục biết làm chi đây". Hai câu thơ này diễn tả được rằng ngâm thơ vốn không phải thú vui, sở trường của Bác nhưng vì ở trong hoàn cảnh tù đày dài ngày thì Người chẳng thể làm gì ngoài việc ngâm thơ. Hai câu thơ tiếp theo "Ngày dài ngâm ngợi cho khuây /  Vừa ngâm vừa đợi đến ngày tự do" không những thể hiện được khí phách của người tù không sợ cảnh tù đày mà còn thể hiện được tinh thần lạc quan, hy vọng đến ngày tự do của Người.